درد استخوانی مداومی که ماه‌ها ادامه دارد و به مسکن‌های معمول پاسخ کامل نمی‌دهد، همیشه بی‌اهمیت نیست. در برخی موارد، پشت این درد ظاهراْ ساده، ضایعه‌ای نادر قرار دارد که تشخیص آن اغلب به تعویق می‌افتد. استئوبلاستوما از جمله تومورهای استخوانی است که با وجود خوش‌خیم ‌بودن، می‌تواند رفتار تهاجمی داشته باشد و در صورت نادیده گرفته شدن، به تخریب استخوان یا حتی بروز عوارض عصبی منجر شود.

شناخت تومور استئوبلاستوم، به‌ویژه به‌دلیل شباهتش با سایر ضایعات استخوانی، نقش مهمی در انتخاب مسیر درست تشخیص و درمان دارد.

استئوبلاستوما چیست؟

استئوبلاستوما یک تومور خوش خیم نادر استخوانی با منشا سلول‌های استخوان‌ساز (استئوبلاست‌ها) است. استئوبلاستوم حدود یک درصد از تومورهای اولیه استخوان را شامل می‌شود و بیشتر در نوجوانان و جوانان بین ۱۰ تا ۳۰ سال دیده می‌شود. شیوع آن در مردان به‌طور محسوسی بیشتر از زنان است.

همان‌طورکه گفتیم، اهمیت استئوبلاستوما از آن جهت است که می‌تواند باعث تخریب استخوان، درد مزمن و در برخی موارد عوارض عصبی جدی شود و در صورت درمان ناقص، احتمال عود دارد.

تومور استئوبلاستوم در کدام قسمت‌های بدن بیشتر ظهور می‌کند؟

استئوبلاستوما می‌تواند در هر استخوانی از بدن ایجاد شود، اما توزیع آن یکنواخت نیست. شایع‌ترین محل درگیری، ستون فقرات و به‌ویژه عناصر خلفی مهره‌ها است و حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد موارد را شامل می‌شود.

پس از آن، استخوان‌های بلند مانند فمور، تیبیا و هومروس درگیر می‌شوند.

در برخی بیماران، این تومور در استخوان‌های کوچک‌تر مانند استخوان‌های دست و پا، دنده‌ها، ترقوه و استخوان‌های فک هم دیده می‌شود. درگیری فک گاهی با عنوان سمنتوبلاستوما شناخته می‌شود.

جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

علائم رایج استئوبلاستوما

شایع‌ترین علامت استئوبلاستوم درد استخوانی مبهم و مداوم است که به‌تدریج شدت می‌گیرد. برخلاف استئوئید استئوما، این درد معمولاً به‌طور کامل به داروهای ضدالتهابی پاسخ نمی‌دهد و در شب تشدید نمی‌شود.

تورم موضعی و حساسیت به لمس در محل تومور نیز شایع است.

اگر تومور در استخوان‌های اندام تحتانی یا لگن قرار داشته باشد، ممکن است باعث لنگیدن یا اختلال در راه‌رفتن شود.

در موارد درگیری ستون فقرات، علائمی مانند اسپاسم عضلانی، محدودیت حرکتی، اسکولیوز دردناک و در مراحل پیشرفته علائم عصبی مانند بی‌حسی، ضعف عضلانی یا گزگز اندام‌ها دیده می‌شود. این علائم معمولا به‌دلیل فشار تومور بر ریشه‌های عصبی یا نخاع ایجاد می‌شوند.

علت بروز استئوبلاستوما چیست؟

علت دقیق بروز استئوبلاستوما هنوز مشخص نیست.

بااین‌حال، مطالعات مولکولی در برخی موارد تغییراتی در ژن‌های FOS و FOSB نشان داده‌اند که می‌تواند در ایجاد و رشد تومور نقش داشته باشد. این یافته‌ها هنوز به مرحله کاربرد نرسیده‌اند. به همین دلیل استئوبلاستوما همچنان در گروه تومورهایی با علت ناشناخته قرار می‌گیرد.

تشخیص تومور استئوبلاستوما

تشخیص استئوبلاستوما نیازمند ترکیب اطلاعات بالینی، تصویربرداری و بررسی پاتولوژیک است.

رادیوگرافی ساده معمولاً ضایعه‌ای با حدود نسبتاً مشخص را نشان می‌دهد، اما برای ارزیابی دقیق کافی نیست. سی ‌تی اسکن بهترین روش برای تعیین اندازه، محل دقیق تومور و میزان تخریب استخوان است و نقش کلیدی در برنامه‌ریزی جراحی دارد.

ام ‌آر آی برای بررسی درگیری بافت‌های نرم اطراف و ارزیابی فشار بر نخاع یا اعصاب به‌ویژه در ضایعات ستون فقرات استفاده می‌شود. در تصویربرداری، تشخیص افتراقی با ضایعات خوش‌خیم دیگری مانند جزیره استخوانی نیز باید در نظر گرفته شود.

اسکن هسته‌ای استخوان هم معمولاً افزایش جذب را نشان می‌دهد، اما اختصاصی نیست. تشخیص قطعی اغلب با بیوپسی و بررسی هیستوپاتولوژیک انجام می‌شود.

روش‌های درمان تومور استئوبلاستوم

درمان اصلی استئوبلاستوما جراحی تومور استخوان است و هدف آن برداشت کامل تومور می‌باشد.

در موارد محدود، کورتاژ ضایعه و پرکردن حفره با پیوند استخوان یا سیمان استخوانی انجام می‌شود.

در تومورهای بزرگ، تهاجمی یا عودکننده، برداشت کامل بلوکی استخوان درگیر بهتر است.

در موارد درگیری ستون فقرات، ممکن است پس از برداشت تومور نیاز به فیوژن برای حفظ پایداری وجود داشته باشد.

روش‌های تخریبی مانند رادیوفرکوئنسی (RF) یا کرایوتراپی فقط در شرایط خاص و زمانی که جراحی پرخطر است، کاربرد دارند.

خطرات استئوبلاستوم

در طول متن به اکثر خطرات این تومور نادر اشاره کردیم. به طور خلاصه، مهم‌ترین خطر استئوبلاستوما، عود مجدد پس از درمان ناقص است. این عود در حدود ۱۰ تا ۲۵ درصد موارد گزارش شده است و اغلب در دو سال اول رخ می‌دهد.

همچنین تخریب استخوان ناشی از تومور می‌تواند منجر به شکستگی‌های پاتولوژیک شود. درگیری ستون فقرات هم خطر آسیب عصبی دائمی را به‌همراه دارد.

نوع نادری به نام استئوبلاستومای سمی وجود دارد که می‌تواند با علائم سیستمیک مانند تب و کاهش وزن همراه باشد.

اگرچه تبدیل این تومور به انواع بدخیم بسیار نادر است، اما امکان‌پذیر است و به همین دلیل پیگیری منظم بیمار پس از درمان ضروری است.