اسکولیوز فقط یک کجی ساده ستون فقرات نیست؛ بلکه تغییری سه بعدی در ساختار بدن است که میتواند روی فرم ظاهری، تعادل تنه، حرکت، تنفس، درد و حتی کیفیت زندگی اثر بگذارد.
نکته مهم این است که بیشتر موارد اسکولیوز خفیفاند و فرد میتواند زندگی کاملاً فعال و طبیعی داشته باشد؛ اما شناخت زودهنگام آن کمک میکند از پیشرفت انحنا، بهویژه در دوران رشد، جلوگیری شود.
اسکولیوز چیست؟
اسکولیوز به انحنای غیرطبیعی ستون فقرات به طرفین گفته میشود؛ یعنی ستون فقرات که از پشت باید تقریباً صاف دیده شود، به شکل C یا S درمیآید.
در بسیاری از موارد، ستون فقرات همزمان دچار چرخش میشود؛ به همین دلیل ممکن است دندهها یا عضلات یک طرف بدن برجستهتر دیده شوند. این حالت باعث میشود اسکولیوز از نظر بیومکانیکی مهم باشد، چون تعادل تنه، توزیع وزن، فشار روی مهرهها، عملکرد عضلات و حتی شکل قفسه سینه را تغییر میدهد.
انواع اسکولیوز
اسکولیوز چند نوع اصلی دارد.
شایعترین نوع، اسکولیوز ایدیوپاتیک است؛ یعنی علت دقیق آن مشخص نیست. این نوع معمولاً در کودکان و نوجوانان دیده میشود و حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد را شامل میشود.
نوع دوم، اسکولیوز مادرزادی است که از زمان رشد جنین ایجاد میشود؛ در این حالت، مهرهها بهدرستی شکل نمیگیرند یا از هم جدا نمیشوند.
نوع سوم، اسکولیوز نوروموسکولار است که به علت بیماریهای عصبیعضلانی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا اسپینا بیفیدا رخ میدهد. در این حالت عضلات و اعصاب نمیتوانند ستون فقرات را بهطور متقارن حمایت کنند.
نوع دیگر، اسکولیوز دژنراتیو یا بزرگسالی است که معمولاً بر اثر فرسایش دیسکها، مفاصل ستون فقرات یا پوکی استخوان در سنین بالاتر ایجاد یا آشکار میشود.
در بزرگسالان نیز تغییرات فرسایشی ستون فقرات، از جمله ایجاد زوائد استخوانی یا همان استخوان اضافه، ممکن است با درد و محدودیت حرکتی همراه شود.
علت بروز بیماری اسکولیوز چیست؟
در بیشتر موارد، علت دقیق اسکولیوز دقیقاً مشخص نیست؛ به همین دلیل به آن ایدیوپاتیک گفته میشود.
با این حال، منابع پزشکی احتمال میدهند عوامل ژنتیکی، رشد سریع، تغییرات هورمونی، تفاوتهای سلولی و عوامل بیومکانیکی در شکلگیری یا پیشرفت آن نقش داشته باشند.
سابقه خانوادگی نیز میتواند احتمال بروز اسکولیوز را بیشتر کند، اما وجود این بیماری استخوان در خانواده به معنی قطعی بودن بیماری نیست.
برخی موارد انحراف ستون مهرهها علت مشخصتری دارند؛ مثلاً:
مشکلات مادرزادی در شکلگیری مهرهها
- بیماریهای عصبیعضلانی
- آسیب ستون فقرات
- نرمی استخوان
- تومورها
- اختلالات نخاعی
در بزرگسالان فرسایش دیسکها و مفاصل، پوکی استخوان و تغییرات وابسته به سن، میتوانند باعث انحراف ستون فقرات شوند.
نکته مهم این است که بد نشستن، کیف سنگین یا ورزش معمولی علت اصلی اسکولیوز محسوب نمیشوند.
علائم اسکولیوز
اسکولیوز خفیف معمولاً بدون درد و بدون علامت واضح است. به همین دلیل گاهی در معاینه مدرسه، چکاپ پزشکی یا توسط والدین تشخیص داده میشود. علائم ظاهری شایع شامل:
- نامتقارن بودن شانهها
- برجستهتر بودن یک کتف
- نابرابری کمر
- بالاتر بودن یک لگن
- خم شدن بدن به یک سمت
- بیرونزدگی یک طرف دندهها هنگام خم شدن به جلو
در موارد پیشرفتهتر، ممکن است تغییر فرم تنه، کوتاهتر به نظر رسیدن قد، خستگی، درد پشت یا مشکل در صاف ایستادن دیده شود.
در برخی بیماران، بهویژه بزرگسالان، درد کمر، درد پا، بیحسی یا ضعف نیز ممکن است ایجاد شود.
اگر انحنا شدید باشد، تغییر شکل قفسه سینه میتواند فضای ریهها را محدود کند و باعث دشواری تنفس شود؛ البته این حالت معمولاً در اسکولیوزهای شدید و درماننشده دیده میشود.
جهت درمان اسکولیوز زیر نظر دکتر صادق صابری، با شمارههای زیر تماس بگیرید:
مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰
مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴
آیا بیماری اسکولیوز خطرناک است؟
در بیشتر افراد، اسکولیوز خطرناک نیست و همان طور که ابتدا گفتیم، بسیاری از موارد آن خفیف هستند.
با این حال، اهمیت بیماری به شدت انحنا، سن بیمار، سرعت رشد و احتمال پیشرفت بستگی دارد.
انحناهای بزرگتر، بهویژه بالای ۵۰ تا ۶۰ درجه، در آینده با درد و مشکلات عملکردی همراه میشوند.
اسکولیوز باعث بروز چه بیماریها و خطرات دیگری میشود؟
اسکولیوز در موارد شدید، پیشرونده یا درماننشده میتواند با عوارض و مشکلات زیر همراه شود:
- مشکلات تنفسی: در انحناهای شدید، قفسه سینه تغییر شکل میدهد و ممکن است به ریهها فشار وارد شود.
- درد مزمن کمر: مخصوصاً اگر انحنا بزرگ، پیشرونده یا درماننشده باشد.
- تغییر فرم بدن: نامتقارن شدن شانهها، لگن، کمر، دندهها و تنه.
- اختلال حرکتی و تعادلی: در موارد شدید، راه رفتن، ایستادن طولانی و فعالیت روزانه سختتر میشود.
- فشار عصبی: در بزرگسالان ممکن است درد، بیحسی یا ضعف اندامها ایجاد شود.
- فشار روانی و اجتماعی: ظاهر بدن، بریس یا جراحی میتواند اعتمادبهنفس نوجوان را تحت تاثیر منفی قرار دهد.
البته همه دردهای کمر، لگن یا شانه در افراد مبتلا الزاماً از خود بیماری نیستند؛ گاهی مشکلاتی مانند بورسیت، آرتروز یا آسیبهای عضلانی نیز میتوانند درد مشابه ایجاد کنند.
روشهای درمان اسکولیوز
روشهای درمان این بیماری، اغلب شامل موارد زیر است:
پایش و معاینه دورهای
در انحناهای خفیف، معمولاً درمان فعال لازم نیست و پزشک با معاینه و عکس برداری دورهای، تغییر زاویه ستون فقرات را بررسی میکند.
اگر زاویه انحنا کمتر از حدود ۲۵ درجه باشد یا رشد فرد تقریباً کامل شده باشد، معمولاً پایش هر ۶ تا ۱۲ ماه توصیه میشود.
بریس یا کمربند طبی
بریس بیشتر برای کودکان و نوجوانانی استفاده میشود که هنوز در حال رشد هستند و انحنای متوسط دارند. هدف بریس معمولاً صاف کردن کامل ستون فقرات نیست، بلکه جلوگیری از بدتر شدن انحناست.
بریس در کودکانی که استخوانهایشان هنوز رشد میکند موثرتر است و هرچه بیشتر طبق دستور استفاده شود، نتیجه بهتری دارد.
در بسیاری از موارد، فرد میتواند بریس را برای ورزش یا فعالیتهای خاص موقتاً بردارد.
فیزیوتراپی و ورزش
فیزیوتراپی بهتنهایی معمولاً جایگزین بریس یا جراحی در انحناهای پیشرونده نیست، اما میتواند بسیار کمککننده باشد.
ورزشهای کمفشار مثل شنا، پیادهروی و تمرینهای کششی میتوانند سلامت عمومی، قدرت عضلانی و تحمل بدنی را بهتر کنند.
دارو و کنترل درد
در اسکولیوز خفیف معمولاً دارو لازم نیست، اما در موارد دردناک، پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب، مسکنها، تزریقهای ضدالتهابی یا روشهای کنترل درد را پیشنهاد کند.
این درمانها انحنا را اصلاح نمیکنند، اما کیفیت زندگی و توان حرکتی را بهتر میکنند.
جراحی
جراحی معمولاً برای انحناهای شدید، پیشرونده یا مواردی مطرح میشود که بریس موثر نبوده است.
معمولاً انحناهای حدود ۴۵ تا ۵۰ درجه یا بیشتر کاندید بررسی جراحی هستند.
روش رایج، فیوژن ستون فقرات است که در آن مهرههای درگیر با پیچ، میله و پیوند استخوانی ثابت میشوند.
جراحی میتواند انحنا را کاهش دهد و از پیشرفت آن جلوگیری کند.
0 Comments