برخی تغییرات در بدن ما به‌تدریج رخ می‌دهند و گاهی بدون هشدار ظاهر می‌شوند. یکی از این تغییرات که مربوط به استخوان‌ها است، استخوان اضافه یا هایپرتروفی استخوان نامیده می‌شود. این عارضه می‌تواند با رشد غیرطبیعی بافت استخوان، بر حرکت یا راحتی فرد تأثیر بگذارد و زندگی روزانه را دشوار کند.

ما در این مقاله استخوان اضافه را از جهات مختلف بررسی می‌کنیم.

استخوان اضافه یا هایپرتروفی استخوان چیست؟

استخوان اضافه یا هایپرتروفی استخوان به شرایطی گفته می‌شود که در آن بافت استخوانی به‌طور غیرطبیعی رشد کرده و بزرگ می‌شود. در این حالت، سلول‌های استخوانی تحت تاثیر عوامل خاصی تحریک می‌شوند و مقادیر بیش‌ازحدی ماده استخوانی جدید تولید می‌کنند. نتیجه آن افزایش اندازه و چگالی استخوان است.

هایپرتروفی می‌تواند در هر استخوانی از بدن ایجاد شود، اما معمولاً در استخوان‌های بلند مانند بازوها و پاها شایع‌تر است.

علت پدید آمدن استخوان اضافه چیست؟

علت استخوان اضافه ناشی از عوامل مختلفی است، از جمله:

• جهش‌های ژنتیکی
• اختلالات هورمونی
• آسیب‌های فیزیکی
• التهاب مزمن

در بسیاری از موارد، این رشد اضافی استخوان پاسخی به صدمات بافت‌های اطراف یا فرسودگی طبیعی ناشی از افزایش سن است. گاهی به این عارضه خار استخوانی هم گفته می‌شود، اما خار معمولاً حالت تیزتری دارد.

بیماری‌هایی مانند آرتروز، پوکی استخوان، آرتریت روماتوئید و سایر اختلالات مفصلی می‌توانند فرآیند ترمیم بدن را تحریک می‌کنند و باعث تشکیل استخوان اضافه شوند.

آسیب‌های مکرر، شکستگی استخوان، صدمات ورزشی و فشارهای مکانیکی هم می‌توانند این رشد غیرطبیعی استخوان را تشدید کنند.

علائم استخوان اضافه

علائم هایپرتروفی استخوان بسته به محل و شدت رشد، متفاوت است و گاهی افراد هیچ نشانه‌ای ندارند. رایج‌ترین علائم شامل موارد زیر است:

• درد موضعی
• تورم
• سفتی
• محدودیت حرکتی در ناحیه آسیب‌دیده

در موارد شدید، استخوان بزرگ‌شده می‌تواند بر بافت‌ها و اعصاب اطراف فشار وارد کند و باعث بی‌حسی، سوزن‌سوزن‌شدن یا ضعف عضلانی شود.

استخوان اضافه ممکن است در زانو، لگن، شانه، دست‌ها، پاها و ستون فقرات ایجاد شود و حرکت مفاصل را محدود کند. گاهی این رشد به‌شکل برجستگی زیر پوست قابل مشاهده است و هنگام خم یا صاف‌کردن مفصل درد ایجاد می‌کند.

خطرات هایپرتروفی استخوان

استخوان اضافه معمولاً خطرناک نیست، اما در برخی مواقع می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

در ستون فقرات، رشد استخوان می‌تواند اعصاب نخاعی را فشرده کند و باعث درد شدید، بی‌حسی، ضعف عضلانی و حتی مشکلات کنترل مثانه و روده شود.

در گردن، خار استخوانی ممکن است مسیر بلع را محدود کرده و موجب سرفه مزمن یا مشکل در بلع شود.

همچنین در گوش، رشد استخوان می‌تواند کانال گوش را مسدود کند و منجر به عفونت و کاهش شنوایی شود. افراد با سابقه ژنتیکی ممکن است در معرض خطر نادر سرطان استخوان، مانند کندروسارکوم، قرار بگیرند.

جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

تشخیص استخوان اضافه

تشخیص معمولاً با معاینه فیزیکی و بررسی علائم بیمار آغاز می‌شود. پزشک ناحیه موردنظر را لمس و حرکت مفصل را بررسی می‌کند تا محل درد یا محدودیت حرکتی را مشخص کند.

برای تایید وجود استخوان اضافه و ارزیابی شدت آن، از روش‌های تصویربرداری مانند رادیوگرافی ساده، سی ‌تی اسکن یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آر آی) استفاده می‌شود.

درصورتی‌که علائم عصبی وجود داشته باشد، آزمایش‌هایی مانند الکترومیوگرافی یا مطالعه هدایت عصبی لازم هستند.

پزشک با استفاده از این آزمایشات متوجه می‌شود که کدام اعصاب تحت فشار قرار دارند و آیا استخوان اضافه عامل مشکل است یا خیر.

راه‌های درمان هایپرتروفی استخوان

درمان استخوان اضافه به علائم، محل و تاثیر آن بر زندگی روزمره فرد بستگی دارد. در بسیاری از موارد، استخوان اضافه نیاز به درمان خاصی ندارد و تنها زمانی که درد یا محدودیت حرکتی ایجاد کند، اقدام درمانی ضروری می‌شود. در ادامه درمان‌های رایج را آورده‌ایم.

درمان‌های خانگی و سبک زندگی

برای کاهش التهاب و درد ناشی از استخوان اضافه، روش‌های خانگی مفید هستند. این روش‌ها عبارتند از:

• استفاده از یخ به‌طور دوره‌ای
• استراحت کوتاه بین فعالیت‌های دردآور
• مصرف داروهای مسکن با نسخه پزشک
• استفاده از تجهیزات کمکی مثل پد صندلی، کفی کفش یا بالش‌های حمایتی
• کاهش وزن در افرادی که مفاصل لگن یا زانوی آن‌ها تحت فشار هستند.
• ورزش‌های کم‌فشار مانند پیاده‌روی، شنا یا دوچرخه‌سواری

فیزیوتراپی و درمان‌های غیرجراحی

فیزیوتراپی نقش مهمی در بهبود حرکت و کاهش درد دارد. تمرینات کششی و تقویتی باعث انعطاف‌پذیری و حمایت بهتر از مفاصل می‌شوند.

در برخی موارد، درمان‌های دستی یا ماساژدرمانی توسط فیزیوتراپیست یا متخصص ارتوپدی نیز برای اصلاح وضعیت بدن انجام می‌شود.

تزریق کورتیزون یا بی‌حس‌کننده موضعی می‌تواند التهاب و درد را موقتاً کاهش دهد.

دارودرمانی

درصورتی‌که درد شدید باشد، پزشک متخصص ممکن است داروهای شل‌کننده عضلات یا داروهای ضدالتهاب قوی‌تر تجویز کند.

جراحی و روش‌های تهاجمی

زمانی که روش‌های غیرجراحی نتوانند درد یا محدودیت حرکتی را کنترل کنند، جراحی استخوان گزینه نهایی است.

جراحی می‌تواند شامل برداشتن استخوان اضافه یا ایجاد فضای بیشتر برای کاهش فشار روی عصب‌ها باشد.

در برخی موارد، تعویض مفصل نیز ممکن است لازم باشد.