استخوان یک بافت زنده‌ و دائما در حال تجزیه شدن و رشد مجدد (بازسازی) است. در‌صورتی‌که روند تولید استخوان جدید با از بین رفتن استخوان قدیمی هماهنگ نباشد، پوکی استخوان یا استئوپروز رخ می‌دهد و منجر به کاهش تراکم و استحکام استخوان می‌شود. این مساله خطر شکستگی استخوان را حتی با فشارهای خفیف مثلاً هنگام خم شدن یا سرفه کردن افزایش می‌دهد.

متاسفانه ممکن است تا زمانی‌که دچار شکستگی نشوید، متوجه ابتلا خود به این بیماری نشوید. به‌همین‌دلیل، پزشکان توصیه می‌کنند که با افزایش سن (به ویژه از سن 50 سالگی به بعد) غربالگری منظم انجام شود.

در این متن به عوامل ایجادکننده، نحوه درمان پوکی استخوان و چگونگی تشخیص آن توسط پزشک می‌پردازیم.

پوکی استخوان یا استئوپروز چیست؟

پوکی استخوان یک بیماری پیشرونده است که باعث ضعیف و متخلخل شدن بافت استخوان‌ها می‌شود.

طبق تجربه، شکستگی‌های مرتبط با استئوپروز اغلب در مچ دست، لگن و ستون فقرات رخ می‌دهند. همچنین این بیماری در زنان شایع‌تر است.

محققان تخمین زده‌اند که 25% مردان و 50% زنان بالای 50 سال به پوکی استخوان مبتلا هستند. همچنین از هر 3 بزرگسال بالای 50 سال، 1 نفر با وجود عدم ابتلا به این بیماری، علائمی از کاهش تراکم استخوان (استئوپنی) را در اسکن استخوان نشان می‌دهد.

قابل ذکر است که افراد مبتلا به استئوپنی علائم اولیه پوکی استخوان را دارند و اگر درمان نشوند، این وضعیت می‌تواند منجر به استئوپروز شود.

چه عواملی باعث بروز پوکی استخوان می‌شوند؟

همانطورکه ذکر کردیم، این بیماری زمانی اتفاق می‌افتد که استخوان‌های شما توانایی رشد مجدد را از دست بدهند و با سرعت بیشتری تجزیه شوند.

معمولاً تا حدود 30 سالگی، بدن بیشتر برای رشد استخوان‌ها تلاش می‌کند. اما از 35 سالگی به بعد این روند معکوس شده و باعث از بین رفتن تدریجی توده استخوانی می‌شود. به‌خصوص اگر علائم خطرناک زیر وجود داشته باشند:

• تغییرات هورمونی در اثر یائسگی
• سابقه خانوادگی ابتلا به استئوپروز
• لاغری بیش ‌از حد
• مصرف سیگار و الکل
• ابتلا به اختلالات غدد درون‌ریز مانند بیماری تیروئید و دیابت
• ابتلا به بیماری‌های دستگاه گوارش مانند سلیاک و بیماری التهابی روده
• مصرف مداوم داروهای ادرارآور و ضد فشار خون، ضد تشنج، ضد انعقاد، ضد رفلاکس اسید معده به مری و کورتیکواستروئیدها
• ابتلا به اختلالات خودایمن مانند آرتریت روماتوئید یا اسپوندیلیت آنکیلوزان
• انجام جراحی‌های لاغری
• ابتلا به اختلالات خونی مانند سرطان خون
• ابتلا به تومورهای بدخیم استخوان یا سرطان استخوان
• هورمون‌درمانی برای درمان سرطان سینه یا پروستات
• داشتن یک رژیم غذایی ناسالم و غیر متنوع و عدم دریافت کلسیم یا ویتامین D کافی از طریق آن
• عدم انجام تمرینات بدنی کافی

جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

علائم هشداردهنده پوکی استخوان

از نظر متخصصان، می‌توان پوکی استخوان را به‌عنوان یک بیماری خاموش معرفی کرد. زیرا در اغلب موارد تا مدت طولانی علائم ندارد و ناگهان با شکستن استخوان خود را نشان می‌دهد. به‌خصوص پس از یکبار زمین خوردن یا تصادف جزئی!

با این وجود، پزشکان معتقدند که در این مدت ممکن است متوجه تغییراتی در بدن خود شوید که می‌توانند به این معنی باشند که استخوان‌های شما در حال از دست دادن قدرت یا تراکم خود هستند. این تغییرات و علائم هشداردهنده عبارتند از:

• کوتاه شدن قد
• تغییر در فرم طبیعی بدن مانند خم شدن ستون فقرات رو به جلو و قوز کردن
• تنگی نفس در اثر فشرده شدن دیسک‌های ستون فقرات روی یکدیگر و کاهش ظرفیت ریه
• احساس درد در ستون فقرات کمری (کمر درد)

روش‌های تشخیص پوکی استخوان

اصولاً پزشکان علاوه‌بر معاینه، برای تشخیص قطعی به سراغ تست تراکم استخوان نیز می‌روند. این آزمایش یک روش تصویربرداری است که از اشعه ایکس برای اندازه‌گیری میزان کلسیم و سایر مواد معدنی در استخوان‌ها استفاده می‌کند.

از آن با عنوان اسکن DEXA، اسکن DXA یا اسکن تراکم استخوان نیز یاد می‌شود. برای انجام آن، فقط لازم است که روی تخت مخصوص دستگاه دراز بکشید تا یک اسکنر از روی بدن شما عبور کند. معمولاً در این حین وضعیت استخوان‌های خاصی مانند استخوان لگن و ستون فقرات بررسی می‌شود.

اگر سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را دارید یا سن شما بیش از 50 سال است، احتمالاً پزشک از شما می‌خواهد که این آزمایش را به‌صورت منظم برای سنجش استحکام استخوان‌های خود انجام دهید.

روش‌های درمان پوکی استخوان

خوشبختانه مصرف دارو، داشتن یک رژیم غذایی سالم و انجام منظم ورزش‌های تقویتی می‌توانند به جلوگیری از تحلیل رفتن بافت استخوان کمک کنند.

برای درمان پوکی استخوان از ترکیبی از روش‌ها که می‌توانند به تقویت بافت استخوانی و کُند کردن روند تجزیه آن کمک کنند، استفاده می‌شود.

ورزش کردن

ورزش منظم می‌تواند استخوان‌ها و تمام بافت‌های متصل به آنها مانند ماهیچه‌ها، تاندون‌ها و رباط‌ها را تقویت کند.

معمولاً برای تقویت عضلات و بهبود تعادل بدن، ورزش‌های تحمل وزن پیشنهاد می‌شوند. اما ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، یوگا، پیلاتس و تای‌چی نیز می‌توانند قدرت بدنی و تعادل شما را بدون وارد کردن فشار زیاد به استخوان‌ها بهبود بخشند. از این رو بهتر است با یک فیزیوتراپیست کار کنید تا بتوانید تمرینات و حرکات مناسب خود را انجام دهید.

مصرف مکمل‌های حاوی ویتامین و مواد معدنی

پزشک به شما کمک می‌کند که مکمل‌ حاوی کلسیم، ویتامین D و سایر مواد مغذی مورد نیاز خود را با دوز مناسب تهیه کنید. چراکه سنگ بنای استخوان‌های شما از ماده معدنی کلسیم است و ویتامین D به جذب بهتر آن از طریق روده کوچک کمک می‌کند.

مصرف داروهای خاص پوکی استخوان

• بیس‌ فسفونات‌ها. روند تجزیه بافت استخوانی را کند می‌کنند و خطر شکستگی را کاهش می‌دهند.
• آگونیست‌ها یا آنتاگونیست‌های استروژن.
• کلسی‌تونین با نام تجاری کلسیمر یا میاکلسین. به جلوگیری از شکستگی ستون فقرات در افراد یائسه کمک می‌کند. همچنین در مدیریت درد پس از شکستگی استخوان موثر است.
• آنالوگ‌های هورمون پاراتیروئید مانند تری‌پاراتاید (فورتئو). سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) مصرف این دارو برای درمان افراد با خطر شکستگی بالا تایید کرده است. زیرا باعث تحریک تشکیل بافت استخوانی جدید می‌شود.
• آنتی‌بادی‌های مونوکلونال. داروهای ایمنی هستند که برخی از افراد مبتلا به پوکی استخوان پس از یائسگی به‌دلیل خطر بالای شکستگی آنها را مصرف می‌کنند.

معمولاً اگر طبق نتیجه آزمایش تراکم استخوان، خطر شکستگی استخوان‌های شما زیاد نباشد، پزشک برای درمان دارو تجویز نمی‌کند و صرفاً روی ورزش کردن، مصرف مکمل، بهبود رژیم غذایی و اصلاح فاکتورهای خطر تاکید می‌کند.

توجه داشته باشید مصرف تمامی داروهای ذکر شده تنها با اجازه پزشک باید صورت بگیرد و به هیچ وجه سراغ مصرف داروهای بدون نسخه و نظر پزشک متخصص نروید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درگیر یائسگی زودرس شده‌اید یا مدت طولانی است کورتیکواستروئید (کورتون) مصرف می‌کنید. یا اگر یکی از والدین شما سابقه پوکی استخوان و شکستگی لگن داشته است. بهتر است در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید تا وضعیت شما بررسی شود.

خوشبختانه دکتر صادق صابری به‌عنوان پزشک متخصص ارتوپد و تومورهای استخوانی تبحر ویژه‌ای در این زمینه دارند.