روماتیسم پا یا روماتیسم مفصلی پا یکی از مشکلاتی است که می‌تواند راه رفتن، ایستادن، پوشیدن کفش و انجام فعالیت‌های روزانه را دشوار کند.

بسیاری از افراد درد و خشکی پا را به خستگی، افزایش سن یا کفش نامناسب نسبت می‌دهند. اما گاهی این علائم نشانه درگیری مفاصل پا در بیماری روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید است. این بیماری فقط مفاصل دست را درگیر نمی‌کند و می‌تواند مفاصل کوچک پا، انگشتان، پنجه و مچ پا را نیز دچار مشکل کند.

شناخت علائم، دلایل، روش‌های تشخیص و درمان روماتیسم مفصلی پا به پیشگیری از آسیب مفصلی و حفظ توان حرکتی بیمار کمک می‌کند.

روماتیسم مفصلی پا چیست؟

روماتیسم مفصلی پا یک بیماری خودایمنی و التهابی مزمن است که به درگیری مفاصل پا و مچ پا منجر می‌شود. سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت‌های سالم، به‌ویژه پوشش داخلی مفاصل، حمله می‌کند. نتیجه این واکنش، التهاب مفصل، درد، تورم، خشکی و در صورت کنترل‌نشدن، تخریب تدریجی مفصل است.

درگیری پا در روماتیسم مفصلی می‌تواند در انگشتان، پنجه، کف پا، پاشنه یا مچ پا دیده شود.

یکی از ویژگی‌های مهم این بیماری، الگوی نسبتاً دو طرفه آن است. یعنی ممکن است هر دو پا یا مفاصل مشابه در دو سمت بدن درگیر شوند. این موضوع می‌تواند به افتراق روماتیسم مفصلی از برخی مشکلات موضعی مثل پیچ‌خوردگی، آسیب ورزشی یا آرتروز یک طرفه کمک کند.

روماتیسم پا فقط باعث درد نمی‌شود. در طولانی‌مدت، التهاب مزمن می‌تواند شکل پا را تغییر دهد و باعث مشکلاتی مانند انحراف انگشتان، انگشت چکشی، پینه‌های دردناک، صافی کف پا، ناپایداری مچ یا دشواری در انتخاب کفش شود.

دلایل بروز روماتیسم پا

متاسفانه هنوز علت دقیق و قطعی ابتلا روماتیسم مفصلی به طور کامل مشخص نیست؛ اما منابع پزشکی آن را یک بیماری خودایمنی می‌دانند. در این بیماری، سیستم ایمنی به جای محافظت از بدن، به مفاصل حمله می‌کند و باعث التهاب مزمن می‌شود.

عوامل ژنتیکی در افزایش احتمال ابتلا نقش دارند. اگر در خانواده فرد سابقه روماتیسم مفصلی یا بیماری‌های خودایمنی وجود داشته باشد، احتمال ابتلا بیشتر می‌شود.

سیگار کشیدن نیز یکی از شناخته‌شده‌ترین عوامل خطر است و می‌تواند احتمال ابتلا و شدت بیماری را افزایش دهد. اضافه وزن نیز با افزایش فشار روی مفاصل پا و تشدید التهاب عمومی بدن، ممکن است علائم را بدتر کند.

روماتیسم پا در زنان شایع‌تر است و اگرچه می‌تواند در سنین مختلف دیده شود، معمولاً در بزرگسالی بیشتر تشخیص داده می‌شود.

برخی عفونت‌ها، تغییرات هورمونی و محرک‌های محیطی نیز ممکن است در افراد مستعد باعث شروع بیماری یا علائم شوند.

علائم روماتیسم مفصلی پا

علائم روماتیسم مفصلی پا ممکن است تدریجی آغاز شود.

• درد مفاصل پا و مچ پا از مهم‌ترین نشانه‌هاست. این درد ممکن است هنگام راه رفتن، ایستادن طولانی یا حتی در زمان استراحت احساس شود.
• خشکی صبحگاهی نیز بسیار مهم است؛ بیمار ممکن است بعد از بیدار شدن احساس کند پاها خشک و سفت هستند و مدتی طول بکشد تا حرکت بهتر شود.
• تورم، گرمی و حساسیت مفصل از علائم رایج دیگر هستند. درگیری پنجه پا می‌تواند باعث شود بیمار هنگام راه رفتن احساس کند روی سنگ‌ریزه یا جسم سخت قدم می‌گذارد.
• در مراحل پیشرفته‌تر، تغییر شکل پا دیده می‌شود. انگشتان ممکن است به سمت بیرون منحرف شوند یا حالت چکشی و چنگالی پیدا کنند.
• پینه، میخچه، درد پاشنه، التهاب تاندون‌ها، صافی کف پا و ناپایداری مچ نیز ممکن است رخ دهد.
• علاوه بر علائم مفصلی، بعضی بیماران دچار خستگی، ضعف، تب خفیف یا کاهش انرژی می‌شوند.

شدت علائم ممکن است دوره‌ای کم و زیاد شود.

تشخیص قطعی روماتیسم پا

پزشک ابتدا شرح حال بیمار از جمله محل درد، مدت علائم، خشکی صبحگاهی، تورم، سابقه خانوادگی و درگیری سایر مفاصل را بررسی می‌کند.

در معاینه فیزیکی، مفاصل پا و مچ از نظر تورم، گرمی، حساسیت، محدودیت حرکت، تغییر شکل و الگوی درگیری بررسی می‌شوند.

آزمایش خون نیز کمک‌کننده است. بررسی ESR و CRP می‌تواند میزان التهاب بدن را نشان دهد. آزمایش‌هایی مانند فاکتور روماتوئید و Anti-CCP نیز برای ارزیابی احتمال آرتریت روماتوئید استفاده می‌شوند.

تصویربرداری پزشکی نیز در تشخیص روماتیسم پا نقش مهمی دارد. رادیوگرافی ساده می‌تواند تغییرات استخوانی یا تخریب مفصل را نشان دهد.

سونوگرافی و ام آر آی در تشخیص التهاب زودرس مفصل، درگیری تاندون‌ها و آسیب بافت نرم حساس‌تر هستند.

برای تشخیص و درمان انواع بورسیت،  با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

بهترین روش‌های کنترل و درمان روماتیسم مفصلی پا

درمان روماتیسم مفصلی پا با هدف کاهش التهاب، کنترل درد، حفظ حرکت مفصل و پیشگیری از تغییر شکل انجام می‌شود. باید بدانید روماتیسم پا درمان قطعی ندارد؛ اما با اقدامات مناسب از جمله روش‌هایی که در ادامه توضیح می‌دهیم، می‌تواند پیشرفت بیماری را کنترل کند.

درمان دارویی

مصرف داروها باید زیر نظر پزشک متخصص باشد.

داروهای ضدالتهاب می‌توانند درد و التهاب را کاهش دهند، اما معمولاً برای کنترل روند بیماری کافی نیستند.

در بسیاری از بیماران، پزشک داروهای ضد روماتیسمی تعدیل‌کننده بیماری یا DMARDs را تجویز می‌کند. این داروها کمک می‌کنند تا سرعت پیشرفت بیماری کم شده و از آسیب مفصلی جلوگیری شود.

در موارد التهاب شدید، کورتون خوراکی یا تزریق داخل مفصل ممکن است به‌صورت محدود استفاده شود.

کفش مناسب و کفی طبی

کفش مناسب نقش مهمی در کاهش فشار روی مفاصل پا دارد. کفش باید پنجه پهن، کفی نرم و حمایت کافی از قوس پا داشته باشد.

استفاده از کفی طبی، ارتز یا بریس می‌تواند راه رفتن را راحت‌تر کند و فشار را از روی نواحی دردناک بردارد.

کفش تنگ، پاشنه‌بلند یا بدون حمایت مناسب ممکن است درد و تغییر شکل پا را تشدید کند.

فیزیوتراپی و مراقبت خانگی

فیزیوتراپی به حفظ دامنه حرکتی، تقویت عضلات و بهبود تعادل کمک می‌کند. تمرین‌های سبک، کشش عضلات و آموزش راه رفتن صحیح می‌توانند فشار روی مفاصل را کاهش دهند.

در دوره‌های شعله‌وری، استراحت نسبی، بالا نگه داشتن پا و کمپرس سرد می‌تواند مفید باشد.

بنابرین، بی‌حرکتی طولانی مدت توصیه نمی‌شود، زیرا خشکی مفصل و ضعف عضلات را بیشتر می‌کند.

جراحی

اگر درد شدید باشد و تخریب مفصل یا تغییر شکل پا با درمان‌های دارویی و حمایتی کنترل نشود، جراحی ممکن است مطرح شود.

نوع جراحی به محل و شدت درگیری بستگی دارد و می‌تواند شامل اصلاح تغییر شکل، ترمیم تاندون، برداشتن برجستگی دردناک یا ثابت‌کردن مفصل آسیب‌دیده باشد.

هدف جراحی کاهش درد، بهبود عملکرد و کمک به راه رفتن بهتر است.