مفصل ران از اتصال سر استخوان ران به حفره لگن تشکیل شده و حرکت نرم آن به سالم بودن غضروف وابسته است. آرتروز، شکستگی، نکروز سر استخوان و بعضی بیماری‌های التهابی می‌توانند این مفصل را تخریب کنند. برای حل این مشکل، معمولاً پزشک ابتدا دارو، کاهش وزن، وسایل کمک‌حرکتی یا فیزیوتراپی را تجویز می‌کند. اما اگر این روش‌ها پاسخ ندهند و درد و خشکی شدید، راه‌رفتن، خواب و فعالیت‌های روزانه را مختل کند، تعویض مفصل ران مطرح می‌شود.

البته هر درد استخوان در لگن یا کشاله ران به معنی نیاز به جراحی نیست و تشخیص دقیق به معاینه و تصویربرداری نیاز دارد.

عمل تعویض مفصل ران چیست؟

عمل تعویض مفصل ران روشی است که در آن قسمت‌های فرسوده مفصل طبیعی ران با اجزای مصنوعی جایگزین می‌شوند. این جراحی آرتروپلاستی ران نیز نام دارد.

در تعویض کامل مفصل، جراح سر آسیب‌دیده استخوان ران و سطح حفره لگن را تعویض می‌کند.

پروتز مفصل مصنوعی معمولاً شامل پایه داخل استخوان ران، سر کروی، کاسه و لایه داخلی لغزنده است. این پروتز از ترکیبی از فلز، سرامیک و پلاستیک مقاوم ساخته می‌شود.

هدف جراحی، کاهش درد، بهبود حرکت و بازگرداندن توان انجام فعالیت‌های معمول است. تصمیم جراحی براساس میزان درد و ناتوانی توسط پزشک متخصص ارتوپدی و زانو گرفته می‌شود و سن به‌تنهایی معیار قطعی نیست.

انواع جراحی تعویض مفصل ران و افراد مناسب هر روش

نوع جراحی براساس علت آسیب، کیفیت استخوان، سن، میزان فعالیت و سلامت عمومی بیمار انتخاب می‌شود:

• تعویض کامل مفصل (THR): رایج‌ترین روش است و در آن سر استخوان ران و حفره لگن جایگزین می‌شوند. این روش برای آرتروز شدید، آرتریت التهابی، نکروز سر استخوان و تخریب گسترده مفصل کاربرد دارد.

• تعویض جزئی مفصل: فقط سر استخوان ران تعویض می‌شود. این روش بیشتر برای بعضی شکستگی‌های گردن ران، به‌ویژه در سالمندان ضعیف یا افرادی با حفره لگن سالم، در نظر گرفته می‌شود و معمولاً درمان آرتروز گسترده نیست.

• بازسازی سطح مفصل: سطح سر استخوان تراشیده و با پوشش فلزی پوشانده می‌شود. این گزینه ممکن است برای گروه محدودی از افراد جوان‌تر، فعال و دارای استخوان قوی مناسب باشد، اما برای مبتلایان به ضعف یا پوکی استخوان انتخاب مناسبی نیست.

• جراحی ریویژن: اگر پروتز قبلی شل، فرسوده، عفونی یا ناپایدار شود یا اطراف آن شکستگی ایجاد شود، بخشی از پروتز یا تمام آن تعویض می‌شود. این جراحی معمولاً پیچیده‌تر است و دوره نقاهت طولانی‌تری دارد.

روش‌های قدامی، خلفی و کم‌تهاجمی، مسیر دسترسی جراح به مفصل را توصیف می‌کنند و نوع جداگانه‌ای از پروتز نیستند.

مراحل و نحوه جراحی تعویض مفصل ران

1. بیمار ابتدا بیهوشی عمومی یا بی‌حسی نخاعی دریافت می‌کند.
2. جراح از جلو، کنار یا پشت ران برش ایجاد می‌کند و به مفصل می‌رسد.
3. در تعویض کامل، سر آسیب‌دیده استخوان ران برداشته، غضروف خراب حفره لگن پاک و کاسه مصنوعی در لگن ثابت می‌شود.
4. سپس پایه پروتز در استخوان ران قرار می‌گیرد و سر کروی و لایه لغزنده نصب می‌شوند.
5. اجزا ممکن است با سیمان مخصوص استخوان ثابت شوند یا به‌صورت فشاری قرار گیرند تا استخوان به سطح آن‌ها متصل شود.
6. جراح پایداری مفصل، دامنه حرکت و طول پاها را بررسی می‌کند، زخم را می‌بندد و بیمار برای کنترل علائم حیاتی و درد به بخش ریکاوری منتقل می‌شود.

آمادگی لازم پیش از عمل مفصل ران

پیش از آرتروپلاستی ران، سوابق پزشکی، داروها و مکمل‌ها بررسی شده و قدرت و حرکت ران معاینه می‌شود.

آزمایش خون و ادرار، تصویربرداری و در صورت نیاز نوار قلب نیز انجام می‌شود.

مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، داروهای دیابت یا بعضی مکمل‌ها ممکن است با دستور پزشک تغییر کند؛ اما بیمار نباید خودسرانه دارویی را قطع کند.

ترک سیگار، کنترل قند خون، تغذیه مناسب، کاهش وزن در صورت نیاز و تمرین‌های تقویت عضله می‌توانند خطر عوارض را کاهش دهند.

در خانه نیز بهتر است موانع جمع‌آوری شده، وسایل ضروری در دسترس قرار گیرند و برای رفت‌وآمد، تهیه غذا و کمک روزهای نخست برنامه‌ریزی شود.

مراقبت بعد از عمل تعویض مفصل ران

بازتوانی معمولاً همان روز یا طی ۲۴ ساعت آغاز می‌شود.

بیمار با کمک فیزیوتراپیست، نشستن، ایستادن و راه رفتن با واکر یا عصا را تمرین می‌کند.

برای پیشگیری از لخته‌شدن خون معمولا حرکت زودهنگام، وسیله فشاری و داروی ضدانعقاد تجویز می‌شود.

داروهای ضددرد و تمرین‌های تقویتی نیز باید طبق برنامه انجام شوند.

زخم باید تمیز و خشک بماند و پانسمان و حمام مطابق دستور مرکز درمانی باشد. محدودیت‌هایی مانند خم‌کردن زیاد ران، روی‌ هم‌ انداختن پاها یا نشستن روی صندلی کوتاه به روش جراحی و نظر جراح بستگی دارد.

قرمزی یا ترشح زخم، تب، درد شدید، ورم ساق، درد قفسه سینه یا تنگی نفس نیازمند تماس فوری با پزشک است.

جهت مشاوره  جراحی کیفوپلاستی،  با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

مدت استراحت بعد از تعویض مفصل ران

پس از تعویض مفصل ران استراحت مطلق توصیه نمی‌شود و حرکت کنترل‌شده بخشی از درمان است. بعضی بیماران سالم همان روز و برخی پس از 1 تا 3 روز مرخص می‌شوند.

در یک تا دو هفته اول کمک خانواده مفید است.

بسیاری از افراد 2 تا 4 هفته به واکر یا عصا نیاز دارند. زمان کنارگذاشتن وسیله کمکی را جراح یا فیزیوتراپیست تعیین می‌کند.

معمولا طی 2 تا 4 هفته بهبودی محسوس اتفاق می‌افتد. اما بازگشت گسترده‌تر به فعالیت معمولاً 6 تا 12 هفته زمان می‌برد و تکمیل قدرت ممکن است چند ماه طول بکشد.

بازگشت به کار به نوع شغل بستگی دارد و برای بسیاری از افراد حدود 6 هفته است. رانندگی نیز فقط پس از قطع داروهای خواب‌آور، کنترل مناسب پا و تایید پزشک مجاز است.

هزینه پروتز مفصل ران

هزینه پروتز مفصل ران براساس برند و جنس ایمپلنت، روش ثابت‌کردن آن، کامل یا جزئی‌بودن عمل و اولیه یا ریویژن بودن جراحی معین می‌شود.

هزینه عمل تعویض مفصل فقط شامل قیمت پروتز نیست. بیمارستان، اتاق عمل، جراح، بیهوشی، آزمایش، تصویربرداری، دارو، وسایل کمک‌حرکتی و فیزیوتراپی نیز جزو هزینه‌ها هستند.

پوشش بیمه، دولتی یا خصوصی بودن مرکز و قرارداد بیمارستان با تامین‌کننده نیز مبلغ پرداختی بیمار را تغییر می‌دهد.

مدت زمان عمل تعویض مفصل ران

عمل تعویض مفصل ران، معمولاً حدود 1 تا 2 ساعت طول می‌کشد و بعضی مراکز میانگین تعویض کامل را نزدیک به یک ساعت و نیم اعلام می‌کنند. اما زمان حضور بیمار در اتاق عمل به‌دلیل آماده‌سازی، بیهوشی و انتقال به ریکاوری بیشتر است.

زمان جراحی تعویض جزئی مفصل نیز معمولا کوتاه‌تر است؛ اما جراحی هم‌زمان دو ران، ریویژن، عفونت، شکستگی یا کمبود استخوان می‌تواند زمان را افزایش دهد.