تومور نخاعی، بیماری نسبتاً نادری است که به‌دلیل درگیرکردن نخاع، ریشه‌های عصبی و مهره‌ها، می‌تواند عملکرد حرکتی و حسی بیمار را تحت تاثیر قرار دهد. البته هر توده‌ای در این ناحیه بدخیم یا سرطانی نیست. به‌عبارت دیگر بعضی تومورهای نخاعی خوش خیم هستند و آهسته‌ رشد می‌کنند. اما  برخی دیگر ماهیت بدخیم دارند یا از اندام دیگری به ستون فقرات گسترش پیدا می‌کنند.

نکته مهم این است که حتی یک تومور خوش‌خیم نیز ممکن است با فشار بر نخاع یا اعصاب، درد، ضعف عضلانی و اختلال حرکتی ایجاد کند. تشخیص زودهنگام کمک می‌کند پزشک پیش از ایجاد آسیب عصبی پایدار، نوع تومور و مناسب‌ترین روش درمان را مشخص کند.

تومور نخاعی چیست؟

تومور نخاعی به رشد غیرطبیعی سلول‌ها درون طناب نخاعی، بافت‌های اطراف آن یا ساختارهای محافظ ستون فقرات گفته می‌شود.

نخاع مسیر اصلی انتقال پیام میان مغز و سایر قسمت‌های بدن است و مهره‌ها از آن محافظت می‌کنند. وقتی توده در فضای محدود کانال نخاعی رشد می‌کند، ممکن است به نخاع یا ریشه‌های عصبی فشار وارد کند.

تومور ستون فقرات که قبلاً به آن پرداختیم، دامنه گسترده‌‌ای دارد و تومورهای مهره‌ها، پرده‌های اطراف نخاع، ریشه‌های عصبی و خود طناب نخاعی را شامل می‌شود.

تومورها ممکن است اولیه باشند؛ یعنی از بافت‌های همین ناحیه شروع شوند.

در مقابل تومور ثانویه یا متاستاتیک به توموری گفته می‌شود که از مهاجرت سلول‌های سرطانی اندام‌هایی مانند پستان، ریه، پروستات یا کلیه به ستون فقرات ایجاد می‌شود.

به گفته رفرنس‌های پزشکی معتبر، تومورهای متاستاتیک ستون فقرات از تومورهای اولیه شایع‌تر هستند.

انواع تومور نخاعی

مهم‌ترین انواع تومور نخاع و ستون فقرات عبارت‌اند از:

• شوانوما: از سلول‌های پوشاننده عصب شکل می‌گیرد و معمولاً خوش‌خیم و آهسته‌ رشد است؛ با این‌حال، بزرگ‌شدن آن می‌تواند بر نخاع فشار وارد کند.
• گلیوبلاستوما: توموری بدخیم و مهاجم است که به‌ندرت نخاع را درگیر می‌کند و به‌دلیل رشد سریع، درمان پیچیده‌تری دارد.
• همانژیوم نخاعی: از عروق خونی مهره ایجاد می‌شود و اغلب بدون علامت است، اما نوع تهاجمی می‌تواند مهره را ضعیف کند.
• اپاندیموما: در مجرای مرکزی نخاع رشد می‌کند و ممکن است درد، ضعف اندام یا اختلال حسی ایجاد کند.
• کوردوما: توموری نادر و بدخیم است که بیشتر در استخوان خاجی یا قاعده جمجمه دیده می‌شود.
• مننژیوم: از پرده‌های اطراف نخاع منشأ می‌گیرد و معمولاً کندرشد است، ولی می‌تواند نخاع را فشرده کند.
• استئوسارکوم: تومور بدخیم نادر استخوانی است که گاهی مهره‌های ستون فقرات را درگیر می‌کند.
• آستروسیتوما: از سلول‌های پشتیبان پدید می‌آید و می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم باشد.
• نوروفیبروم: در مسیر اعصاب رشد می‌کند و گاهی با نوروفیبروماتوز ارتباط دارد.
• همانژیوبلاستوما: توموری عروقی و معمولاً خوش‌خیم است که رشد آن ممکن است عملکرد حرکتی یا حسی را مختل کند.

دلایل بروز تومور نخاعی

پزشکان علت دقیق بسیاری از تومورهای اولیه نخاعی را نمی‌دانند. این توده‌ها زمانی شکل می‌گیرند که تغییرات ژنتیکی، دستور رشد و مرگ طبیعی، سلول را مختل کند و سلول‌ها بدون کنترل تکثیر شوند. وجود این تغییرات لزوماً به‌معنای ارثی‌بودن بیماری نیست.

برخی بیماری‌های ژنتیکی، از جمله نوروفیبروماتوز نوع یک و دو و بیماری فون‌هیپل لیندو، خطر بعضی تومورهای دستگاه عصبی را افزایش می‌دهند.

سابقه پرتودرمانی با دوز بالا نیز می‌تواند خطر برخی تومورهای مغز و نخاع را بیشتر کند.

در تومورهای ثانویه، علت اصلی گسترش سلول‌های سرطانی از اندام دیگری به مهره‌ها یا بافت‌های اطراف نخاع است.

سبک زندگی به‌تنهایی علت اثبات‌شده‌ای برای بیشتر تومورهای نخاعی محسوب نمی‌شود و معمولاً راه قطعی برای پیشگیری از آن‌ها وجود ندارد.

طول عمر بیماران تومور نخاعی چقدر است؟

برای طول عمر بیماران تومور نخاعی نمی‌توان یک عدد ثابت اعلام کرد. پیش‌آگهی به نوع بافت‌شناسی، خوش‌خیم یا بدخیم‌بودن، محل توده، درجه رشد، میزان گسترش، سن، سلامت عمومی و امکان برداشت کامل تومور بستگی دارد.

همچنین وضعیت عصبی بیمار هنگام تشخیص اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان پیش از ایجاد ضعف یا فلج پایدار معمولاً نتیجه بهتری دارد.

انجمن سرطان آمریکا آمار بقای نسبی پنج ساله را برای انواع مختلف تومورهای مغز و نخاع جداگانه گزارش می‌کند. برای مثال، این میزان در اپاندیموما در بزرگ‌سالان نسبتاً بالا است، اما در تومورهای تهاجمی مانند گلیوبلاستوما بسیار کمتر گزارش می‌شود.

این اعداد سرنوشت یک بیمار را پیش‌بینی نمی‌کنند و با پیشرفت درمان‌ها نیز تغییر می‌کنند. پزشک پس از مشاهده ام آر آی، نتیجه نمونه‌برداری و بررسی پاسخ بدن به درمان می‌تواند ارزیابی شخصی‌تری ارائه دهد.

علائم تومور نخاع

درد گردن یا کمر شایع‌ترین علامت است.

درد ناشی از تومور ممکن است شب‌ها یا هنگام درازکشیدن شدیدتر شود، به دست، پا، قفسه سینه یا لگن انتشار پیدا کند و با استراحت معمولی بهبود نیابد. با رشد توده و افزایش فشار بر اعصاب، علائم عصبی نیز ظاهر می‌شوند.

ممکن است بیمار گزگز، بی‌حسی، کاهش حساسیت به گرما و سرما، ضعف عضلانی، گرفتگی عضله، اختلال تعادل یا دشواری در راه رفتن را تجربه کند.

افتادن مکرر، کاهش مهارت دست‌ها و تغییر در کنترل ادرار یا مدفوع نیز از دیگر علائم هستند.

شدت علائم همیشه با اندازه توده متناسب نیست؛ حتی یک تومور کوچک در محل حساس می‌تواند مشکل جدی ایجاد کند. ضعف ناگهانی، بی‌اختیاری ادرار یا بدترشدن سریع توان راه‌رفتن از نشانه‌هایی هستند که ارزیابی اورژانسی می‌خواهند.

برای تشخیص و درمان انواع تومورهای نخاعی،  با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

تشخیص تومور نخاعی

پزشک ابتدا درباره زمان شروع درد، روند پیشرفت علائم، سابقه سرطان و بیماری‌های خانوادگی سوال می‌کند.

سپس قدرت عضلات، حس اندام‌ها، رفلکس‌ها، تعادل و نحوه راه‌رفتن بیمار را بررسی می‌کند. این معاینه به تعیین سطح احتمالی درگیری عصبی کمک می‌کند.

ام آر آی با تزریق ماده حاجب مهم‌ترین روش تصویربرداری برای مشاهده نخاع، ریشه‌های عصبی و بافت نرم اطراف است. سی‌تی‌اسکن ساختار مهره‌ها، تخریب استخوان و کلسیفیکاسیون را بهتر نشان می‌دهد.

اگر پزشک احتمال تومور متاستاتیک بدهد، ممکن است تصویربرداری سایر اندام‌ها یا آزمایش‌های تکمیلی را درخواست کند.

برای تعیین دقیق نوع تومور، معمولاً بیوپسی و بررسی بافت در آزمایشگاه لازم است. تیم درمان محل و روش نمونه‌برداری را با دقت انتخاب می‌کند تا مسیر جراحی آینده و بافت عصبی آسیب نبیند.

راه‌های درمان تومور نخاعی

روش درمان به نوع، محل، اندازه، سرعت رشد تومور، شدت علائم و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.

پزشک پس از بررسی تصویربرداری و نتیجه بیوپسی، برنامه درمان را انتخاب می‌کند.

پایش دوره‌ای

اگر تومور کوچک، خوش‌خیم و بدون علامت باشد، پزشک ممکن است پایش منظم با ام آر آی را پیشنهاد کند.

رشد توده، درد مداوم یا بروز اختلال عصبی معمولاً نیاز به درمان فعال را نشان می‌دهد.

جراحی

جراحی، درمان اصلی بسیاری از تومورهای قابل‌ دسترسی است. جراح تلاش می‌کند بیشترین مقدار از تومور را خارج کند و از نخاع و اعصاب محافظت کند.

اگر برداشت کامل خطر آسیب عصبی داشته باشد، بخشی از توده باقی می‌ماند و درمان تکمیلی انجام می‌شود.

پرتودرمانی و درمان دارویی

پرتودرمانی برای کنترل تومور باقی‌مانده، عودکرده، متاستاتیک یا غیرقابل‌ جراحی کاربرد دارد.

شیمی درمانی و درمان‌های هدفمند نیز براساس نوع سلولی تومور تجویز می‌شوند. کورتون‌ها می‌توانند تورم اطراف نخاع را کاهش دهند، اما درمان قطعی تومور نیستند.

توانبخشی و کنترل علائم

فیزیوتراپی، توانبخشی و کنترل درد به حفظ قدرت عضلات و استقلال حرکتی کمک می‌کنند.

درمان مشکلات مثانه و روده نیز ممکن است ضرورت داشته باشد.

همکاری جراح، متخصص سرطان، رادیوتراپی و توانبخشی، امکان انتخاب درمان متناسب با شرایط را فراهم می‌کند.