تصور کنید کودکی که باید با انرژی فراوان مشغول بازی شود، با درد استخوان یا تغییر شکل اندام‌های بدن روبرو می‌شود و نمی‌تواند به‌خوبی حرکت کند.‌ این مشکلی است که با بروز بیماری نرمی استخوان یا راشیتیسم رخ می‌دهد.

این بیماری که اغلب براثر کمبود مواد مغذی مانند ویتامین D ایجاد می‌شود، رشد طبیعی استخوان‌ها را با اختلال روبرو می‌سازد و زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. اگرچه راشیتیسم بیشتر در کودکان دیده می‌شود، اما بزرگسالان نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. 

نرمی استخوان یا راشیتیسم چیست؟

راشیتیسم یا نرمی استخوان یک نوع اختلال متابولیک استخوانی است که اغلب در دوران رشد استخوان‌ها و در زمان کودکی رخ می‌دهد. این بیماری به‌دلیل کمبود ویتامین D، کلسیم یا فسفر ایجاد می‌شود.

ویتامین D نقش حیاتی در تنظیم جذب کلسیم و فسفر در روده دارد و کمبود آن به هیپوکلسمی (پایین بودن غلظت سرمی کلسیم در‌خون)، افزایش ترشح هورمون پاراتیروئید (PTH) و در نهایت کاهش مینرالیزاسیون (استخوان‌سازی درون غشایی) منجر می‌شود.

در نتیجه‌، صفحات رشد استخوانی (اپی‌فیزها) دچار اختلال اسکلتی می‌شوند و استخوان‌های در حال رشد حالت نرم و ضعیف پیدا می‌کنند.

علت نرمی استخوان در کودکان چیست؟

برای اینکه بدن کودک بتواند از کلسیم و فسفر موجود در غذاها استفاده کند، حضور ویتامین D ضروری است. اگر بدن کودک به مقدار کافی این ویتامین را دریافت نکند بیماری راشیتیسم بروز می‌‌کند.

دلایل کمبود ویتامین D

• پوست انسان قادر است با جذب نور خورشید، ویتامین دی را تامین کند. با این‌حال، امروزه بسیاری از کودکان زمان خود را در محیط‌های بسته سپری می‌کنند. همچنین، استفاده از ضدآفتاب‌های قوی مانع جذب اشعه‌هایی می‌شود که برای تامین ویتامین در پوست ضروری هستند. 
• عدم مصرف غذاهایی مانند ماهی‌های چرب، زرده تخم‌مرغ، روغن ماهی، شیر، غلات و برخی آب‌میوه‌ها که به‌طور مصنوعی با ویتامین دی غنی شده‌اند، به کمبود این ویتامین در‌ بدن منجر می‌شود.

مشکلات جذب ویتامین D 

در بعضی از کودکان، مشکلات پزشکی و ژنتیکی در جذب ویتامین دی اختلال ایجاد می‌کند. برخی از این بیماری‌ها عبارت‌اند از: 

• سلیاک (اختلال در جذب مواد مغذی به دلیل مشکلات روده)
• بیماری‌های التهابی روده
• فیبروز سیستیک (بیماری ژنتیکی که ترشحات سفت و چسبنده در اندام‌های داخلی ایجاد می‌کند)
• بیماری‌های کلیوی (می‌توانند متابولیسم ویتامین را مختل کنند)

علت نرمی استخوان در بزرگسالان چیست؟

نرمی استخوان در بزرگسالان که با پوکی استخوان شباهت‌های فراوانی دارد، اغلب به‌دلیل کمبود ویتامین D که به کاهش کلسیم خون منجر می‌شود، بروز می‌کند.

برخی بزرگسالان ممکن است ویتامین D کافی از نور خورشید یا غذا دریافت نکنند که از جمله این افراد عبارتند از:

• کسانی‌که در مناطقی زندگی می‌کنند که بیشتر روز‌های سال ابری است.
• بیشتر وقت خود را در خانه سپری می‌کنند.
• طی روز در فضای بسته مشغول به کار هستند. 
• لباس‌هایی می‌پوشند که سطح زیادی از پوست را می‌پوشاند.
• رنگ پوست تیره‌تری دارند.
• به‌طور مداوم از ضدآفتاب‌های قوی استفاده می‌کنند.
• نمی‌توانند لاکتوز را تحمل کنند و در هضم محصولات لبنی مشکل دارند.
• از مصرف لبنیات پرهیز می‌کنند که در افراد مسن بیشتر دیده می‌شود.
• از رژیم‌های گیاهخواری پیروی می‌کنند.
• در جذب ویتامین دی در روده ناتوان هستند که می‌تواند به‌دلیل جراحی بای‌پس معده یا برخی بیماری‌های گوارشی رخ دهد.

جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

علائم راشیتیسم چیست؟

مهم‌ترین علائم و نشانه‌های راشیتیسم شامل موارد زیر است:

• تاخیر در راه رفتن و سایر مهارت‌های حرکتی
• بروز درد و حساسیت در نواحی مانند ستون فقرات، لگن و پاها
• ضعف عضلات
• پای خمیده یا ضربدری
• ضخیم شدن برخی از نواحی بدن مانند مچ‌ پا و مچ دست
• برآمدگی در استخوان سینه
• بدشکلی‌های آشکار اسکلتی
• شکستگی استخوان
• گرفتگی عضلات
• درنیامدن دندان‌ها در کودکان
• نقص در رشد دندان‌ها
• آبسه
• افزایش پوسیدگی دندان‌ها
• شکل غیرعادی جمجه
• خمیده شدن ستون فقرات

روش‌های درمان نرمی استخوان

در بیشتر مواقع با تشخیص زودهنگام راشیتیسم می‌توان به درمان آن پرداخت. مهم‌ترین روش‌های درمان نرمی استخوان شامل موارد زیر است:

تغییرات در رژیم غذایی

این درمان معمولاً شامل استفاده از مکمل‌های ویتامین دی به مقدار بالا یا افزایش مصرف غذاهای حاوی این ویتامین است.

با توجه به وضعیت کودک، این درمان ممکن است برای مدت چند ماه ادامه پیدا کند و پزشک بعد از مدتی دوز مصرف ویتامین روزانه را کاهش دهد.

قرار گرفتن در معرض نور خورشید

بدن قادر است ویتامین D را از طریق تابش نور خورشید تامین کند؛ در این روش درمانی پزشک پیشنهاد می‌کند که کودک وقت خود را در فضای باز سپری کند و از نور خورشید بهره ببرد.

درمان‌های جراحی 

معمولاً استخوان‌ها به‌مرور زمان به حالت طبیعی باز می‌گردند. اما در موارد شدیدتر ممکن است کودک برای اصلاح انحراف استخوان‌ها به بریس نیاز داشته باشد. در این موارد از جراحی کمک گرفته می‌شود تا توان حرکتی کودک بهبود یابد.

آیا نرمی استخوان خطرناک است؟

راشیتیسم بیماری است که معمولاً قابل درمان است؛ درمان نرمی استخوان اگر به‌موقع انجام شود، نتایج خوبی به‌همراه دارد.

اگر درمان انجام نشود، نرمی استخوان حتی در‌ موارد خفیف می‌تواند به مشکلات جدی در ساختار استخوان‌ها منجر شود. از جمله خطرات و عوارض عدم درمان نرمی استخوان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• رشد نکردن استخوان‌ها
• منحنی شدن غیرطبیعی ستون فقرات
• فرم نامناسب استخوان‌ها
• مشکلات دندانی
• تشنج

روش‌های تشخیص راشیتیسم

مهم‌ترین روش تشخیص راشیتیسم، معاینات فیزیکی پزشکی است. به‌طور مثال، جمجمه نوزادانی که به این بیماری دچار هستند، نرم‌تر از سایر نوزادان است. پاهای آنها نیز حالت خمیدگی دارد و مچ دست و پای‌شان بزرگتر از سایرین است.

پزشک با انجام معاینه فیزیکی و فشار ملایم روی استخوان‌ها، می‌تواند میزان حساسیت و درد کودکان را ارزیابی کند.

 بعد از معاینات اولیه، از روش‌های زیر برای کسب اطمینان و تایید تشخیص استفاده می‌‌شود:

• آزمایش خون برای اندازه‌گیری کلسیم و فسفات
• عکس رادیوگرافی برای بررسی فرم و شکل استخوان‌ها
• بیوپسی استخوان در موارد نادر
• آزمایش ژنتیک برای بررسی ارثی بودن بیماری