سندروم دم اسبی (Syndrome Equina Cauda) یکی از اختلالات نادر اما جدی سیستم عصبی است که می‌تواند پیامدهای طولانی‌مدت بر حرکت و حس اندام‌های تحتانی داشته باشد. نام این سندرم به‌دلیل شباهت دسته اعصاب کمری و خاجی به دم اسب انتخاب شده است.

این دسته از اعصاب در انتهای کانال نخاعی، یعنی درست پس از پایان نخاع در ناحیه کمری و خاجی قرار گرفته‌اند.

سندروم دم اسبی چیست؟

سندروم دم اسبی یا سندرم کودا اکوینا یک مشکل پزشکی است که در اثر فشردگی دسته‌ای از اعصاب در انتهای پایین نخاع (معروف به دم اسبی)، رخ می‌دهد. این اعصاب که از نواحی کمری و خاجی منشعب می‌شوند، حرکت و حس در پاها و عملکرد مثانه و روده را کنترل می‌کنند.

فشردگی ممکن است ناشی از فتق دیسک، تومور، آسیب یا تنگی کانال نخاعی باشد.

شدت علائم این سندرم بستگی به ‌میزان فشردگی اعصاب دارد و عدم درمان فوری می‌تواند منجر به فلج دائمی اندام‌های تحتانی شود.

انواع سندرم دم اسبی

این سندروم دو نوع دارد؛ نوع ناقص (CES-I) که در آن حس و فوریت در مثانه و روده کاهش می‌یابد و حدود ۴۰% بیماران را درگیر می‌کند.

سندرم کودا اکوینا کامل (CES-R) که باعث احتباس یا بی‌اختیاری ادرار و مدفوع می‌شود و حدود ۶۰% بیماران را شامل می‌شود. این سندروم نادر است و سالانه حدود ۱ نفر از هر ۳۰ تا ۱۰۰ هزار نفر را در جهان مبتلا می‌کند. همچنین، تقریباً ۳% از تمام موارد فتق دیسک کمری ممکن است به CES منجر شوند.

علائم سندروم کودا اکوینا

علائم سندروم دم اسبی شامل درد کمر و پاها، ضعف یا فلج در پاها و بی‌حسی نواحی لگن و اطراف مقعد و آلت تناسلی است که به آن «بی‌حسی زین‌مانند» گفته می‌شود.

ممکن است بیماران دچار مشکلات کنترل مثانه و روده شوند، از جمله: احتباس ادرار، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع و کاهش حس طبیعی برای دفع.

دیگر علائم عبارتند از:

• درد عصبی
• اختلالات جنسی

کاهش تون عضلانی یا رفلکس‌های تاندونی در پاها

جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

علت بروز سندرم دم اسبی چیست؟

همانطور که اشاره کردیم، سندروم دم اسبی معمولاً به‌خاطر فشردگی ریشه‌های عصبی در پایین نخاع (L1 تا L5) ایجاد می‌شود.

شایع‌ترین علت آن فتق دیسک کمری است. دیگر دلایل عبارتند از:

• تومورهای نخاع یا دم اسبی
• تنگی کانال نخاعی آسیب‌ها و شکستگی‌های کمری
• عوارض جراحی ستون فقرات
• عفونت‌ها مانند آبسه اپیدورال یا مننژیت
• خون‌ریزی‌های نخاعی
• مشکلات عروقی
• برخی اختلالات مادرزادی یا التهابی نادر

خطرات سندروم کودا اکوینا

اگر سندروم کودا درمان نشود یا درمان آن به تاخیر بیفتد، می‌تواند به آسیب دائمی عصبی منجر شود.

عوارض احتمالی شامل از دست دادن کنترل مثانه و روده، اختلالات جنسی و فلج پاها است. این وضعیت یک وضعیت اورژانس پزشکی محسوب می‌شود و نیاز به درمان فوری دارد تا خطر عوارض دائمی کاهش یابد.

روش‌های تشخیص سندرم دم اسبی

تشخیص سندروم دم اسبی با بررسی دقیق تاریخچه بیمار و معاینه بالینی آغاز می‌شود. این مراحل به پزشک کمک می‌کند تا شدت علائم و محل احتمالی فشردگی اعصاب را تعیین کند.

تصویربرداری پزشکی بخش مهمی دیگری از تشخیص است. ام آر آی یکی از اصلی‌ترین روش‌هاست و تصاویر واضحی از نخاع، ریشه‌های عصبی و بافت‌های اطراف ارائه می‌دهد.

اگر ام آر آی در دسترس نباشد، سی ‌تی ‌اسکن می‌تواند برای بررسی ساختار استخوانی مفید باشد، به‌ویژه در موارد آسیب یا شکستگی ستون فقرات.

در برخی موارد، میلوگرام هم انجام می‌شود؛ این روش شامل تزریق ماده حاجب به فضای مایع مغزی نخاعی و گرفتن رادیوگرافی است تا جابه‌جایی یا فشردگی اعصاب و نخاع به‌خوبی مشخص شود.

ترکیب این روش‌ها به تشخیص دقیق و تعیین نیاز فوری به جراحی کمک می‌کند.

پیشگیری از سندروم کودا اکوینا

پیشگیری از سندروم دم اسبی به‌طور کامل ممکن نیست، اما می‌توان ریسک فتق دیسک، شایع‌ترین علت قابل پیشگیری را کاهش داد. برای این منظور بهتر است از پوشیدن کفش‌های پاشنه‌بلند خودداری کنید تا ستون فقرات در وضعیت طبیعی باقی بماند.

ترک دخانیات نیز اهمیت دارد، زیرا مصرف آن دیسک‌ها را ضعیف می‌کند.

تقویت عضلات کمر و شکم با تمرینات مناسب به حمایت از ستون فقرات کمک می‌کند.

همچنین هنگام بلندکردن اجسام سنگین، زانوها را خم و کمر را صاف نگه دارید و از خم‌کردن کمر خودداری کنید.

حفظ وضعیت صحیح بدن و انجام حرکات کششی به‌ویژه بعد از مدت طولانی نشستن نیز فشار روی ستون فقرات را کاهش می‌دهد.

درمان سندروم دم اسبی

درمان فوری اغلب شامل جراحی برای رفع فشردگی ریشه‌های عصبی است.

شایع‌ترین عمل جراحی، لامینکتومی کمری است که فشار روی اعصاب را برطرف می‌کند و امکان بهبودی عملکرد عصبی را فراهم می‌آورد. بااین‌حال ممکن است دیسککتومی نیز لازم باشد.

پس از جراحی، ممکن است پزشک داروهایی برای بهبود کنترل مثانه و روده تجویز کند و در برخی موارد استفاده از خودکاتتریزاسیون برای تخلیه مثانه لازم است.

فیزیوتراپی به بازگرداندن قدرت و حرکت پاها کمک می‌کند و کاردرمانی برای انجام فعالیت‌های روزمره توصیه می‌شود.

بهبودی کامل ممکن است زمان‌بر باشد. در برخی بیماران به‌سرعت حس و حرکت در پاها و ناحیه لگن برمی‌گردد.

اما کنترل مثانه و روده ممکن است هفته‌ها، ماه‌ها و حتی سال‌ها پس از جراحی بهبود یابد.

مصرف داروهای ضد درد و در صورت تجویز پزشک، کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب و درد کمک‌کننده است.

شروع درمان ظرف ۴۸ ساعت پس از بروز علائم، شانس بهبود عملکرد حسی و حرکتی و کنترل ادرار و مدفوع را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.