سلامت استخوانها با افزایش سن معمولاً کاهش مییابد و یکی از مشکلات رایج در این زمینه، استئوپنی است. این عارضه که در بسیاری موارد پیشزمینهای برای پوکی استخوان محسوب میشود، به کاهش تراکم و کیفیت استخوانها اشاره دارد و میتواند ریسک شکستگی را افزایش دهد.
آشنایی با بیماری استئوپنی، دلایل بروز، علائم و روشهای تشخیص و درمان آن، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدیتر دارد.
استئوپنی چیست؟
استئوپنی به کاهش تراکم معدنی استخوانها گفته میشود. در این عارضه تراکم مواد معدنی کمتر از حد نرمال است؛ اما بالاتر از حدی است که برای تشخیص پوکی استخوان در نظر گرفته میشود. این وضعیت نشاندهنده ضعیفشدن ساختار استخوانی است که میتواند منجر به شکنندگی استخوانها شود.
برخلاف استئوپروز که شدت کاهش تراکم در آن بیشتر بوده و ریسک شکستگی بالاتر است، استئوپنی معمولاً بهعنوان مرحله اولیه کاهش تراکم استخوان در نظر گرفتهشده و پیشدرآمدی بر مشکلات استخوانی است.
دلایل بروز استئوپنی
عوامل مختلفی در کاهش تراکم استخوانها و ابتلا به این عارضه نقش دارند که مهمترین آنها در ادامه ذکر شدهاند.
- سن: با افزایش سن، فرآیند بازسازی استخوان کند شده و توده استخوانی کاهش مییابد.
- هورمونها: کاهش سطح هورمون استروژن در زنان پس از یائسگی و کاهش تستوسترون در مردان از دلایل اصلی استئوپنی است.
- کمبود کلسیم و ویتامین D: این مواد برای استحکام استخوانها ضروری هستند و کمبود آنها باعث ضعف استخوانها میشود.
- فعالیت بدنی ناکافی: سبک زندگی کمتحرک باعث کاهش تراکم استخوانها است.
- داروها: برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها میتوانند تراکم استخوان را کاهش دهند.
- بیماریها: بیماریهای مزمن مثل آرتریت روماتوئید، اختلالات غدد درونریز و مشکلات گوارشی که جذب مواد مغذی را کاهش میدهند، میتوانند به این عارضه منجر شوند.
علاوهبر موارد فوق، زندگی کمتحرک باعث کاهش فشارهای مکانیکی بر استخوانها میشود؛ فشارهایی که برای فعالسازی سلولهای سازنده استخوان، یعنی استئوبلاستها، ضروریاند. این سلولها در سطح استخوان قرار دارند و در پاسخ به نیروی وزن و حرکتهای فیزیکی، تحریک میشوند تا ساختار استخوان را تقویت کنند.
در شرایط بیتحرکی طولانیمدت، فعالیت استئوبلاستها کاهش مییابد و در مقابل، سلولهای تحلیلبرنده استخوان (استئوکلاستها) فعالتر میشوند؛ نتیجه آن کاهش تراکم و استحکام استخوان خواهد بود.
علائم استئوپنی چیست؟
در مراحل اولیه، استئوپنی معمولاً بدون علامت است و به همین دلیل بسیاری از افراد تا زمانی که دچار شکستگی استخوان نشوند، از وجود آن بیخبر میمانند. با پیشرفت بیماری، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- درد استخوانی یا ضعف عضلانی
- شکستگیهای مکرر استخوانی، حتی با ضربههای کوچک
- کاهش قد تدریجی
- خمیدگی ستون فقرات (کیفوز)
این علامتها معمولاً مشابه علائم مربوط به پوکی هستند و توجه زودهنگام به آنها سبب میشود درمان زودتر آغاز شده و علائم و روند تحلیل توده معدنی استخوان کاهش یابد.
روشهای تشخیص استئوپنی
تشخیص این عارضه اصولاً با اندازهگیری تراکم معدنی استخوان انجام میشود. روشهای اصلی شامل موارد زیر هستند.
سنجش تراکم استخوان با دستگاه DEXA
استاندارد طلایی در تشخیص این عارضه، دستگاه DEXA است که تراکم استخوان در نواحی خاصی مانند لگن و ستون فقرات را اندازهگیری میکند.
سایر روشهای تصویربرداری
اشعه ایکس ساده، سی تی اسکن و ام آر آی در موارد خاص میتواند کمککننده باشد و احتمال وجود استئوپنی را تایید کرده و یا آن را از سایر عارضههای استخوانی مجزا دهند.
آزمایش خون
آزمایش خون برای بررسی علل زمینهای مانند کمبود ویتامین D، اختلالات هورمونی و دیگر عوامل لازم است. اگرچه یک روش تشخیصی برای پوکی استخوان محسوب نمیشود، اما میتواند تشخیصها را قوت بخشیده و دلایل و درمانها را مشخص کند.
جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شمارههای زیر تماس بگیرید:
مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰
مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴
درمان استئوپنی
درمان استئوپنی شامل اصلاح سبک زندگی، دارودرمانی و مراقبتهای پیشگیرانه است.
هدف اصلی کاهش ریسک پیشرفت این عارضه به پوکی و شکستگی استخوان است. در ادامه درمانهای این بیماری را بررسی میکنیم.
اصلاح سبک زندگی
یکی از مؤثرترین راهکارها برای پیشگیری و کنترل استئوپنی به شمار میرود.
همانطورکه اشاره کردیم، تغذیه مناسب، بهویژه مصرف کافی کلسیم و ویتامین D از طریق رژیم غذایی یا مکملهای تجویزی، نقش مهمی در حفظ تراکم استخوان دارد.
انجام منظم تمرینات بدنی، بهویژه ورزشهای مقاومتی و تمریناتی که روی استخوانها فشار وارد میکند، مانند پیادهروی، دویدن یا تمرین با وزنه، به تحریک سلولهای استخوانساز و تقویت ساختار استخوان کمک میکند. همچنین، ترک سیگار و الکل ضروری است، زیرا این مواد با ایجاد اختلال در متابولیسم استخوان، روند تحلیل آن را تسریع میکنند.
دارودرمانی
درمان دارویی استئوپنی معمولاً در شرایطی به کار گرفته میشود که اصلاح سبک زندگی بهتنهایی کافی نباشد یا کاهش تراکم استخوان قابل توجه باشد.
بیسفسفوناتها، از جمله آلبندرونات، با مهار فعالیت سلولهای تحلیلبرنده استخوان، فرآیند بازسازی استخوان را کند کرده و از کاهش بیشتر تراکم استخوان جلوگیری میکنند.
هورموندرمانی بهویژه در زنان یائسه، با تأمین هورمون استروژن، میتواند به حفظ تراکم استخوان کمک کند و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
نظارت و پیگیری
معاینات دورهای و سنجش تراکم استخوان به منظور ارزیابی اثربخشی درمان و جلوگیری از پیشرفت بیماری ضروری است.
0 Comments