مولتیپل میلوما (multiple myeloma) یکی از سرطان‌های خون است که به دلیل پیچیدگی و اثرات گسترده‌اش بر سلامت، توجه محققان و پزشکان را به خود جلب کرده است. با وجود پیشرفت‌های علمی در تشخیص و درمان، این بیماری همچنان چالش‌هایی جدی دارد و بسیاری از جنبه‌های آن هنوز به طور کامل شناخته نشده‌اند.

مولتیپل میلوما چیست؟

مولتیپل میلوما یک نوع سرطان مغز استخوان است که از سلول‌های پلاسمایی منشا می‌گیرد، سلول‌هایی که وظیفه تولید آنتی‌بادی‌ها و حمایت از سیستم ایمنی بدن را بر عهده دارند.

در این نوع سرطان، سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی در مغز استخوان تجمع و پروتئین غیرعادی موسوم به «M protein» تولید می‌کنند. این تجمع غیرطبیعی می‌تواند عملکرد طبیعی مغز استخوان را مختل کند و موجب کاهش تولید سلول‌های خونی سالم شود.

در مقایسه با سایر سرطان‌های خون، مولتیپل میلوما پس از لنفوم، یکی از شایع‌ترین انواع است و معمولاً در افراد بالای ۴۵ سال بروز می‌کند.

علائم سرطان مولتیپل میلوما

علائم مولتیپل میلوما معمولاً ناشی از تاثیر آن بر عملکرد طبیعی سلول‌های خونی است .

بیماران ممکن است درد استخوان به ویژه در ستون فقرات و دنده‌ها، را تجربه کنند.

همچنین شکستگی‌های مکرر استخوان، ضعف عمومی و حتی پوکی استخوان شایع است.

کاهش تولید سلول‌های خونی سالم می‌تواند موجب کم‌خونی و خستگی مزمن شود.

دلایل بروز مولتیپل میلوما چیست؟

علت دقیق بروز مولتیپل میلوما هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است، اما پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند عوامل ژنتیکی و محیطی نقش مهمی دارند.

برخی جهش‌های ژنتیکی سلول‌های پلاسمایی می‌توانند باعث رشد غیرطبیعی و تولید پروتئین M شوند.

سابقه خانوادگی و وجود اختلالات پیش‌سرطانی مانند MGUS نیز احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.

علاوه بر این، برخی عوامل محیطی، شامل مواجهه طولانی‌مدت با اشعه یا مواد شیمیایی خاص، می‌توانند ریسک ابتلا را بالا ببرند.

مردان و گروه‌های خاص نژادی، از جمله سیاه‌پوستان، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند، که نشان‌دهنده ترکیبی از ژنتیک و محیط است.

خطرات و عوارض مولتیپل میلوما

مولتیپل میلوما خطرات متعددی برای سلامت بیمار ایجاد می‌کند. همان‌طور که گفتیم، کاهش تولید سلول‌های خونی می‌تواند باعث کم‌خونی، ضعف ایمنی و افزایش احتمال عفونت شود.

اختلال در عملکرد سیستم ایمنی، افزایش احتمال عفونت و نارسایی کلیه نیز ممکن است بروز کند.

علاوه بر این، تضعیف استخوان‌ها و ایجاد تومورهای استخوانی، خطر شکستگی‌های مکرر و درد مزمن را بالا می‌برد.

تجمع غیرطبیعی سلول‌ها و ضایعات استخوانی گسترده ممکن است در برخی بیماران به نوعی متاستاز استخوان شبیه شود، که نشان‌دهنده اثر تهاجمی بیماری بر ساختارهای اسکلتی است.

 مرحله بندی مولتیپل میلوما

مولتیپل میلوما، مانند بسیاری از سرطان‌ها، بر اساس شدت بیماری و تاثیرش بر بدن مرحله‌بندی می‌شود. دو سیستم اصلی مرحله‌بندی برای این بیماری استفاده می‌شوند:

• سیستم بین‌المللی مرحله‌بندی (ISS)
• سیستم تاریخی Durie–Salmon

سیستم بین‌المللی مرحله‌بندی (ISS)

این روش جدیدتر و ساده‌تر است و بر اساس دو شاخص آزمایشگاهی انجام می‌شود:

• مرحله I: β۲‑میکروگلوبولین کمتر از ۳.۵ mg/L و آلبومین ≥ ۳.۵ g/dL
• مرحله II: مواردی که نه در مرحله I و نه در مرحله III قرار می‌گیرند
• مرحله III: β۲‑میکروگلوبولین ≥ ۵.۵ mg/L

این طبقه‌بندی به پیش‌بینی طول عمر و شدت بیماری کمک می‌کند.

سیستم Durie–Salmon

سیستم Durie–Salmon قدیمی‌تر است و بر اساس میزان بار تومور و اثرات آن روی خون و استخوان عمل  می‌کند.

• مرحله I نشان‌دهنده بار سلولی کم، هموگلوبین و کلسیم طبیعی و ضایعات استخوانی اندک است.
• مرحله II بین مراحل I و III قرار می‌گیرد.
• مرحله III شامل بار سلولی بالا، کاهش هموگلوبین، افزایش کلسیم یا ضایعات استخوانی متعدد است.

همچنین این سیستم می‌تواند با A (عملکرد کلیه طبیعی) یا B (اختلال عملکرد کلیه) ترکیب شود تا تصویری دقیق‌تر از وضعیت بیمار ارائه دهد.

جهت درمان مولتیپل میلوما زیر نظر دکتر صادق صابری، با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

تشخیص مولتیپل میلوما

روش‌های تشخیص مولتیپل میلوما بر اساس ترکیبی از آزمایش‌های خون و ادرار و نمونه‌برداری مغز استخوان انجام می‌شود.

آزمایش خون شامل اندازه‌گیری پروتئین M، β₂‑microglobulin، آلبومین و free light chain است، که به تعیین بار تومور و پیش‌آگهی بیماری کمک می‌کند.

آزمایش ادرار برای شناسایی پروتئین‌های غیرطبیعی مانند Bence-Jones proteins استفاده می‌شود، که نشانه فعالیت غیرطبیعی پلاسموسیت‌هاست.

نمونه‌برداری مغز استخوان، امکان بررسی تعداد و ویژگی سلول‌های پلاسمای سرطانی را فراهم می‌کند و به تایید تشخیص کمک می‌کند.

علاوه بر این، تصویربرداری‌ها مانند رادیوگرافی، ام آر آی  یا سی تی اسکن برای بررسی ضایعات استخوانی و ارزیابی شدت تومور مولتیپل میلوما به کار می‌روند.

روش‌های درمان مولتیپل میلوما

درمان مولتیپل میلوما شامل ترکیبی از روش‌های دارویی، ایمونوتراپی و پیوند سلول‌های بنیادی است که بسته به وضعیت بیمار و مرحله بیماری انتخاب می‌شود.

درمان‌های ترکیبی دارویی

شامل مهارکننده‌های پروتئازوم (مثل بورتزومیب و کارفیلزومیب)، داروهای تعدیل‌کننده ایمنی (لنالیدومید یا تالیدومید) و کورتیکواستروئیدها (دگزامتازون) است.

این ترکیب معمولاً به عنوان خط اول درمان توسط پزشکان به کار می‌رود و سلول‌های پلاسمای سرطانی را هدف قرار می‌دهد.

پیوند سلول‌های بنیادی

برای بیماران زیر ۷۵ سال و با شرایط مناسب، پیوند خودی یا پیوند از دهنده انجام می‌شود.

 این روش باعث جایگزینی سلول‌های مغز استخوان سالم و افزایش دوره بهبودی و پاسخ به درمان می‌شود، اما درمان قطعی نیست.

ایمونوتراپی با آنتی‌بادی‌های تک‌تایی و دوگانه

شامل داراتوموماب، ایساتوکسیماب و آنتی‌بادی‌های دوگانه مانند Teclistimab، Talquetamab و Elranatamab است. این داروها با هدف قرار دادن سلول‌های میلوما و فعال کردن سیستم ایمنی، موجب کاهش بار تومور می‌شوند.

درمان CAR‑T cell

دو درمان تأیید شده، Carvykti و Abecma، سلول‌های T مهندسی‌شده را وارد بدن می‌کنند. آنها سلول‌های پلاسمای سرطانی را شناسایی و از بین می‌برند. این روش برای بیماران مبتلا به بیماری عود کرده کاربرد دارد.

درمان نگه‌دارنده

پس از پاسخ اولیه به درمان ترکیبی، استفاده طولانی‌مدت از داروهای نگه‌دارنده مانند لنالیدومید یا بورتزومیب می‌تواند بازگشت بیماری را به تأخیر بیندازد.

طول عمر بیماران مولتیپل میلوما چقدر است؟

با پیشرفت‌های اخیر در درمان مولتیپل میلوما، طول عمر بیماران به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. در گذشته، میانگین طول عمر بیماران حدود ۳ تا ۵ سال بود. اما با استفاده از درمان‌های ترکیبی دارویی، ایمونوتراپی، پیوند سلول‌های بنیادی و روش‌های نگه‌دارنده، این مقدار به تقریباً ۱۰ سال رسیده است.

برخی بیماران که به درمان‌های خط اول پاسخ مناسبی نشان می‌دهند، می‌توانند حتی ۲۰ سال یا بیشتر بدون بازگشت بیماری زندگی کنند.

با این حال، مولتیپل میلوما به‌طور کامل قابل درمان قطعی نیست. بنابراین پیگیری منظم و مدیریت دقیق اهمیت زیادی دارد.