نقرس بیماری است که اغلب با درد ناگهانی مفاصل شناخته میشود، اما ماهیت و علت بروز آن کمتر برای عموم روشن است. این اختلال میتواند به شکلهای مختلفی بروز کند و زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
بررسی بیماری نقرس، دلایل پنهان بروز آن و روشهای مقابله، موضوعی است که علاوهبر مبتلایان برای هرکسی که سلامت خود را جدی میگیرد، اهمیت دارد.
نقرس چیست؟
بیماری نقرس یکی از رایجترین و پیچیدهترین انواع آرتریت التهابی است که بهدلیل تجمع بیشازحد اسید اوریک در بدن ایجاد میشود. این بیماری با حملات ناگهانی و شدید درد، تورم، قرمزی و حساسیت بسیار زیاد در یک یا چند مفصل، بهویژه در پایه شست پا شناخته میشود.
این اختلال اسکلتی عضلانی میتواند کیفیت زندگی فرد را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد و راه رفتن یا حتی لمس ساده مفصل را غیرممکن سازد.
آیا بیماری نقرس خطرناک است؟
بسیاری از افراد تصور میکنند نقرس تنها یک درد گذرا در انگشت پا است. اما واقعیت این است که این بیماری اگر مزمن شود میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای سلامت کلی بدن داشته باشد و یکی از بزرگترین خطرات، تخریب تدریجی ساختار مفصل است.
حملات مداوم باعث فرسایش غضروفها و استخوانهای مجاور میشود که در نهایت به بدشکلی دائمی مفصل، بورسیت و از دست دادن توانایی حرکتی منجر میشود.
علاوهبر آسیبهای مفصلی، نقرس یک زنگ خطر جدی برای سلامت سیستم قلبی و عروقی است. تحقیقات نشان داده است که افراد مبتلا به نقرس، بیشاز دیگران در معرض فشار خون بالا، سکتههای قلبی و مغزی قرار دارند. همچنین کلیهها بهعنوان فیلتر اصلی اسید اوریک، در صف اول آسیب قرار دارند.
علت ابتلا به نقرس چیست؟
شناخت علت نقرس و عوامل زمینهساز این بیماری برای درمان آن حیاتی است. این دلایل را میتوان در دستهبندیهای زیر بررسی کرد:
رژیم غذایی و متابولیسم تغذیه
رژیم غذایی و تغذیه یکی از اصلیترین عوامل محرک و علت نقرس است. مصرف بیشازحد غذاهایی که پورین بالایی دارند، بار سنگینی را به متابولیسم بدن تحمیل میکند. گوشت قرمز، جگر، قلوه و برخی از غذاهای دریایی مانند میگو و صدف از جمله این موارد هستند.
همچنین، فروکتوز یا همان قند میوه که در نوشابههای صنعتی و شیرینیها به وفور یافت میشود، فرآیند تولید اسید اوریک را تسریع میکند.
الکل نیز به دو صورت عمل میکند؛ هم تولید اسید اوریک را بالا میبرد و هم مانع دفع آن توسط کلیهها میشود.
عوامل بیولوژیکی و بیماریهای زمینهای
برخی مشکلات جسمانی بهطور خودکار ریسک ابتلا را بالا میبرند. اضافه وزن و چاقی باعث میشود بدن اسید اوریک بیشتری تولید کند درحالیکه کارایی کلیهها برای دفع آن کاهش مییابد.
بیماریهایی نظیر دیابت، سندرم متابولیک و کمکاری تیروئید نیز با تغییر در تعادل شیمیایی خون، بستر را برای رسوب کریستالها فراهم میکنند.
همچنین ژنتیک نقش مهمی دارد؛ اگر اعضای خانواده شما سابقه نقرس داشته باشند، احتمال اینکه سیستم بدن شما نیز در دفع اسید اوریک ضعیف عمل کند، زیاد است.
تاثیر داروها و تغییرات هورمونی
برخی داروهای ضروری برای درمان سایر بیماریها ممکن است بهصورت ناخواسته باعث بروز نقرس شوند. برای مثال، داروهای ادرارآور (دیورتیکها) که برای کنترل فشار خون تجویز میشوند، حجم آب بدن را کاهش داده و غلظت اسید اوریک را بالا میبرند.
همچنین سن و جنسیت فاکتورهای تعیینکنندهای هستند. هورمون استروژن در زنان به دفع اسید اوریک کمک میکند، به همین دلیل زنان معمولاً تا پیشاز یائسگی کمتر به این بیماری مبتلا میشوند؛ اما پس از این دوران، ریسک ابتلا در آنها با مردان برابری میکند.
علائم بیماری نقرس (از شایع تا نادر)
علائم نقرس بهقدری مشخص هستند که معمولاً با سایر انواع آرتریت اشتباه گرفته نمیشوند.
شایعترین علامت، درد ناگهانی و بسیار شدید است که معمولاً نیمهشب یا در ساعات اولیه صبح فرد را از خواب بیدار میکند. این درد در ۱۲ تا ۲۴ ساعت اول به اوج خود میرسد. مفصل درگیر بهقدری حساس است که حتی وزن یک ملحفه میتواند غیرقابل تحمل باشد. پس از فروکشکردن درد اولیه، نوعی ناراحتی و خشکی در مفصل باقی میماند که ممکن است از چند روز تا چند هفته طول بکشد.
در مراحل پیشرفته، تودههای زیر پوست و التهاب همراه با ترشح ماده گچی و پوستهپوستهشدن پوست پس از التهاب دیده میشود.
محدودیت شدید حرکتی مفصل نیز که نشانه خرابشدن آن است، از علائم نهایی است.
جهت دریافت نوبت از دکتر صادق صابری، با شمارههای زیر تماس بگیرید:
مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰
مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴
تشخیص نقرس
تشخیص بیماری و علائم نقرس با بررسی سوابق پزشکی و معاینه فیزیکی آغاز میشود. اما برای تایید، پزشک از آزمایش مایع مفصلی (آنالیز مایع سینوویال) استفاده میکند تا کریستالهای اورات را زیر میکروسکوپ ببیند. آزمایش خون سطح اسید اوریک را نشان میدهد، هرچند در زمان حمله ممکن است نرمال باشد.
همچنین برخی افراد با اسید اوریک بالا هیچ علامتی ندارند. روشهای تصویربرداری مدرن مانند سونوگرافی و DECT نیز رسوبات کریستالی را حتی بدون علائم ظاهری مشخص میکنند و آن را از مشکلاتی مانند پوکی استخوان متمایز میسازند.
روشهای درمان نقرس
درمان نقرس فرآیندی دو مرحلهای است که شامل تسکین سریع درد و مدیریت بلندمدت برای جلوگیری از تخریب مفصل میشود.
1. مدیریت ابتدایی درد نقرس با دارو درمانی
مدیریت حملات حاد و فوری در لحظه وقوع حمله، اولویت اصلی کاهش التهاب و درد است.
توجه داشته باشید هر دارویی که در ادامه ذکر میکنیم تنها با نظر پزشک متخصص باید تجویز شود و ممکن است برای همه افراد مفید نباشد!
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ناپروکسن یا ایندومتاسین خط اول درمان هستند.
اگر بیمار محدودیت مصرف این داروها را داشته باشد، پزشک متخصص کلشیسین تجویز میکند. این داروی تخصصی برای جلوگیری از واکنش سیستم ایمنی به کریستالهای اورات است.
در مواردی که التهاب بسیار شدید است یا مفاصل متعددی درگیر هستند، کورتیکواستروئیدها بهصورت قرص یا تزریق مستقیم در مفصل استفاده میشوند.
2. مدیریت و درمان بلند مدت نقرس با دارو و شیوه زندگی
پیشگیری از حملات مجدد و کاهش اسید اوریک پس از کنترل درد، هدف درمان بلند مدت نقرس است.
داروهایی مانند آلوپورینول و فبوکسوستات با مهار آنزیمهای تولیدکننده اسید اوریک، اجازه نمیدهند غلظت این ماده در خون از حد مجاز فراتر رود.
همچنین داروهای دفعکننده (اوریکوزوریک) مانند پروبنسید با اثر بر کلیهها، سرعت خروج اسید اوریک از بدن را افزایش میدهند.
علاوهبر مصرف داروها، تغییر شیوه زندگی نیز اهمیت زیادی دارد. ازآنجاکه این تغییرات علاوهبر درمان، مانع از ایجاد این بیماری میشود، ما در بخش بعدی، آنها را بهطور کامل توضیح میدهیم.
چگونه میتوان از بروز نقرس جلوگیری کرد؟
پیشگیری از ابتلا به بیماری نقرس بیشاز هر چیز به اصلاح سبک زندگی وابسته است.
نوشیدن آب کافی به کلیهها کمک میکند تا اسید اوریک را بهتر دفع کنند و از رسوب کریستالها جلوگیری شود. اصلاح رژیم غذایی شامل کاهش مصرف غذاهای پرپورین مانند گوشت قرمز و برخی غذاهای دریایی و جایگزینی آنها با پروتئینهای گیاهی مانند حبوبات و سویا، نقش مهمی دارد.
مصرف میوههایی مانند گیلاس و آلبالو بهدلیل خواص ضدالتهابی و کاهش اسید اوریک میتواند موثر باشد.
همچنین کاهش وزن تدریجی و کنترل اضافه وزن، همراه با ورزش منظم با شدت متوسط، حساسیت به انسولین را بهبود میبخشد و فشار فیزیکی روی مفاصل را کاهش میدهد.
پرسش و پاسخ نقرس
درمان فوری نقرس چیست؟
درمان فوری شامل مصرف داروهای ضدالتهابی تحت نظر پزشک و استراحت مطلق مفصل است.
برای درمان نقرس چه بخوریم؟
رژیم غذایی مناسب شامل لبنیات کمچرب، غلات کامل مانند برنج قهوهای، سبزیجات تازه، آجیل و دانهها است. ویتامین C موجود در مرکبات نیز به دفع اسید اوریک کمک میکند.
علائم نقرس در مردان و زنان متفاوت است؟
علائم فیزیکی مانند درد و تورم در هر دو جنس یکسان است. اگرچه، مردان معمولاً در سنین پایینتر مبتلا میشوند. همچنین در زنان، احتمال درگیری مفاصل دست در کنار شست پا بیشتر است.
0 Comments