فیبرومیالژیا یکی از چالشبرانگیزترین سندرمهای درد مزمن است؛ اختلالی که با وجود شیوع بالا، هنوز هم بهدرستی درک و حتی گاهی جدی گرفته نمیشود. دردهای مزمن، خستگی مداوم و اختلال خواب تنها بخشی از اثرات این بیماری هستند. این عواض کیفیت زندگی فرد را بهطور جدی تحت تاثیر قرار میدهند.
ابهام در علت، دشواری تشخیص و تنوع پاسخ به درمان، بیماری فیبرومیالژیا را به موضوعی مهم و در عین حال پیچیده در پزشکی امروز تبدیل کرده است. در ادامه، بهصورت دقیق و علمی به ابعاد ناشناخته این بیماری میپردازیم.
بیماری فیبرومیالژیا چیست؟
فیبرومیالژیا یک بیماری مزمن و از انواع بیماری اسکلتی عضلاتی است که با درد گسترده در سراسر بدن شناخته میشود و نتیجه اختلال در نحوه پردازش پیامهای درد در مغز و نخاع است.
این بیماری بر خلاف تصور، یک مشکل واقعی فیزیولوژیک است نه صرفاً یک اختلال روانی!
فیبرومیالژیا میتواند در هر سنی رخ دهد، اما در زنان و افراد بالای چهل سال شیوع بیشتری دارد.
ماهیت این اختلال اسکلتی عضلانی، دورهای و همراه با عود است و این ویژگی تشخیص و مدیریت آن را پیچیده میکند.
نقاط درد فیبرومیالژیا
نقاط درد (Tender Points) نواحی مشخصی از بدن هستند که با فشار ملایم دچار درد شدید میشوند و این درد ممکن است به نواحی اطراف نیز انتشار یابد.
در فیبرومیالژیا، ۹ جفت نقطه درد متقارن در دو سمت بدن وجود دارد که مجموعاً ۱۸ نقطه را تشکیل میدهند. این نقاط در نواحی زیر قرار دارند:
- پشت گردن
- شانهها
- اطراف تیغههای کتف
- جلوی گردن بالای ترقوه
- اطراف جناغ سینه
- ساعدها نزدیک آرنج
- بالای باسن
- کناره خارجی ران
- داخل زانو
علت بروز بیماری فیبرومیالژیا چیست؟
علت دقیق بروز سندرم فیبرومیالژیا هنوز بهطور قطعی مشخص نشده است. اما شواهد نشان میدهد که اختلال در عملکرد دستگاه عصبی مرکزی نقش محوری دارد.
در این بیماری، مغز و نخاع پیامهای درد را بهشکلی غیرطبیعی تقویت میکنند. همچنین سطح برخی نوروترانسمیترهای مرتبط با درد افزایش مییابد. گیرندههای درد در مغز حالتی شبیه «حافظه درد» پیدا میکنند و نسبت به محرکهای دردناک و غیردردناک بیشواکنشی نشان میدهند.
عوامل ژنتیکی، سابقه خانوادگی، عفونتهای ویروسی یا باکتریایی، جراحی، تصادف، تروماهای شدید روانی و استرس مزمن از محرکهای شناختهشده و عوامل خطر هستند.
ابتلا به بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، سارکوپنی، استئوآرتریت و چاقی نیز خطر ابتلا را افزایش میدهد. معمولاً ترکیب چند عامل باعث شروع بیماری فیبرومیالژیا میشود.
علائم فیبرومیالژیا
شایعترین نشانهها و علائم سندرم فیبرومیالژیا عبارتند از:
- درد منتشر
- خستگی مداوم
- سفتی عضلات
- اختلال خواب
- کاهش تحمل درد
همچنین بسیاری از بیماران دچار مه مغزی، اختلال تمرکز و مشکلات حافظه میشوند.
سردرد، میگرن، درد فک، مشکلات گوارشی مانند سندرم روده تحریکپذیر، اضطراب، افسردگی، بیحسی اندامها و نوسان شدت علائم نیز در برخی بیماران دیده میشود.
این نشانهها بهشکل دورهای تشدید یا تخفیف مییابند. شدت بروز نشانهها در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است عملکرد شغلی، اجتماعی و خانوادگی را مختل کند.
علائم فیبرومیالژیا اغلب پس از یک عامل محرک مانند آسیب، جراحی، اختلال روانی، عفونت یا استرس شدید آغاز میشود، اما متاسفانه گاهی بهتدریج و بدون رویداد مشخص شکل میگیرد.
در صورت عدم درمان، فیبرومیالژیا چه خطراتی دارد؟
در صورت عدم درمان، فیبرومیالژیا میتواند پیامدهای جدی جسمی، روانی و اجتماعی ایجاد کند.
درد و خستگی شدید و اختلالات خواب بهتدریج عملکرد شغلی، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی فرد را بهطور محسوس کاهش میدهد.
فشار روانی ناشی از زندگی با یک بیماری مزمن و اغلب سوتعبیرشده، خطر بروز افسردگی و اضطراب را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
این بیماران تا 5 برابر بیش از جمعیت عادی در معرض بستریشدن بهدلیل درد، فرسودگی و مشکلات روانی قرار دارند و اختلال تمرکز و حافظه در آنها شایعتر است.
کاهش تحرک بدنی خطر ابتلا به سندرم متابولیک را افزایش میدهد و آمار ناتوانی، خودکشی و حتی مرگ ناشی از حوادث و عفونتها در این بیماران بالاتر گزارش شده است.
جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شمارههای زیر تماس بگیرید:
مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰
مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴
تشخیص سندرم فیبرومیالژیا
فیبرومیالژیا یک تشخیص بالینی است و براساس ارزیابی کامل بالینی بیمار صورت میگیرد.
پزشک سابقه بیماری، الگوهای درد، خستگی، اختلالهای خواب، مشکلات شناختی و علائم روانپزشکی فرد را بررسی میکند.
معاینه جسمی شامل بررسی مفاصل، عضلات و بافت نرم است و حساسیت گسترده در حداقل ۴ از ۵ ناحیه بدن برای تشخیص ضروری است.
آزمایشهای خون و تصویربرداری بهطور مستقیم بیماری را تشخیص نمیدهند، اما برای رد سایر بیماریها لازم هستند. تشخیص نهایی همیشه با قضاوت بالینی پزشک ترکیب میشود.
البته در گذشته، وجود درد در نقاط مختلف بدن، یکی از معیارهای تشخیصی فیبرومیالژیا بود، اما بهدلیل خطای بالا در میزان فشار دست پزشکان و تفاوت پاسخ بیماران، از سالهای اخیر از معیار تشخیص رسمی کنار گذاشته شده است.
راههای درمان فیبرومیالژیا
هدف از درمان فیبرومیالژیا کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی است و شامل روشهایی مانند دارو درمانی، تکنیکهای غیردارویی و خودمراقبتی میشوندو
هیچ درمان مخصوصی برای همه افراد موثر نیست و معمولاً ترکیبی از روشها براساس نظر پزشک متخصص بهترین نتیجه را میدهد.
دارودرمانی
داروها اگر و تنها با نظر پزشک متخصص تجویز شوند، میتوانند درد و اختلال خواب را کاهش دهند.
اگر به این بیماری دچار هستید به هیچ وجه سراغ مصرف دارو به صورت خودسرانه نروید.
با نظر پزشک متخصص، مصرف مسکنهایی مانند استامینوفن، ایبوپروفن و ناپروکسن گاهی مفیدند، اما اوپیوئیدها توصیه نمیشوند.
قرصهای ضدافسردگی مانند دولوکستین، میناسیپران یا آمیتریپتیلین میتوانند درد و اختلال خواب را بهبود دهند.
داروهای ضدتشنج مانند پرگابالین و گاباپنتین نیز در برخی بیماران موثر هستند.
تمرینات و فیزیوتراپی
ورزش منظم از جمله تمرینات هوازی، کششی و آب درمانی، به کاهش درد و افزایش استقامت کمک میکند. فیزیوتراپی و توانبخشی شغلی نیز میتوانند روشهای انجام فعالیتها را تغییر و فشار بر بدن را کاهش دهند.
درمانهای روانی و حمایتی
مشاوره، درمان شناختی رفتاری (CBT) و درمان پذیرش و تعهد (ACT) میتوانند نحوه مقابله با درد و استرس را بهبود دهند و کیفیت خواب و زندگی را افزایش دهند.
خودمراقبتی
کنترل استرس، حفظ خواب کافی، برنامهریزی فعالیتها و رعایت عادات سالم مانند تغذیه مناسب و محدودکردن کافئین و تنباکو ضروری است.
روشهای جایگزین و مکمل
ماساژ، یوگا و تایچی میتوانند درد و استرس را کاهش دهند و در بهبود کیفیت زندگی موثر باشند، اگرچه اثرات طولانیمدت آنها هنوز مشخص نیست.
در نهایت، درمان فیبرومیالژیا باید شخصیسازی شود. ترکیبی از دارو، ورزش، مشاوره و روشهای جایگزین با توجه به نیازهای فرد بهترین نتیجه را دارد.
چگونه میتوان از بروز فیبرومیالژیا جلوگیری کرد؟
بهدلیل ناشناختهبودن علت دقیق فیبرومیالژیا، راه قطعی برای پیشگیری وجود ندارد. با این وجود، حفظ سلامت عمومی میتواند شدت علائم را کاهش دهد.
مدیریت استرس، رعایت رژیم غذایی و برنامه ورزشی مناسب، خواب کافی و رعایت بهداشت خواب از مهمترین اقدامها هستند.
پرسش و پاسخ فیبرومیالژیا
عود فیبرومیالژیا چقدر طول میکشد؟
مدت عود یا شدت علائم متفاوت است؛ میتواند چند روز تا چند هفته طول بکشد و شدت آن بین افراد مختلف فرق میکند. عود معمولاً با استرس، تغییرات در زندگی، خواب، هورمونها، رژیم غذایی، بیماری یا تغییر در درمانها تحریک میشود.
قرص برای درمان فیبرومیالژیا چیست؟
هیچ داروی واحدی سندروم فیبرومیالژیا را درمان نمیکند. داروها معمولاً برای کاهش درد، بهبود خواب و کنترل علائم روانی تجویز میشوند. داروهای ضد درد، ضدافسردگی یا آرامبخشهای عضلانی رایج هستند.
برای بیماری فیبرومیالژیا چه بخوریم؟
برای این بیماری، رژیم غذایی خاصی اثبات نشده است. با اینحال خوردن غذاهای ضدالتهابی، سبزیجات، میوهها، غلات کامل و پروتئین سالم میتواند به کنترل علائم کمک کند.
0 Comments