تنگی کانال نخاعی یک بیماری دژنراتیو است که می‌تواند به‌مرور زمان، کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد. این اختلال به‌دلیل کاهش فضای موجود در کانال نخاع ایجاد و باعث فشار روی ریشه‌های عصبی و نخاع می‌شود.

آشنایی با عوامل ایجادکننده، نشانه‌ها و روش‌های درمانی این مشکل، به بیمار کمک می‌کند تا روند پیشرفت بیماری را کنترل کند و درد و محدودیت‌های حرکتی را کاهش دهد.

تنگی کانال نخاعی چیست؟

تنگی کانال نخاعی به‌معنای کاهش قطر یا تنگ‌شدن فضای موجود در ستون فقرات است که باعث فشار بر نخاع یا ریشه‌های عصبی می‌شود. این تنگی و فشار معمولاً در ناحیه‌های زیر است:

• کانال مرکزی که محل عبور نخاع است.
• سوراخ‌های عصبی (neural foramina) که ریشه‌های عصبی از آن‌ها خارج می‌شوند.
• قسمت پایین کمر، فضایی که عصب‌ها قبل از بیرون‌آمدن از ستون فقرات از آن عبور می‌کنند.

این عارضه معمولاً در ناحیه گردنی (سرویکال) و کمری (لومبار) شایع‌تر است و می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی همچون دیسک‌های بیرون‌زده باشد.

تنگی کانال نخاعی اغلب در اثر پیری ایجاد می‌شود، اما شدت و پیشرفت آن در هر فرد متفاوت است.

این عارضه به‌ویژه در افراد بالای ۵۰ سال رایج است و می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.

دلایل بروز تنگی کانال نخاعی چیست؟

تنگی کانال نخاعی به دو دسته اصلی مادرزادی و اکتسابی تقسیم می‌شود.

حدود 9% موارد تنگی کانال ستون فقرات به دلایل مادرزادی رخ می‌دهد. اما انواع اکتسابی دلایل متعددی دارند که در ادامه، آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

• آرتروز ستون فقرات: ساییدگی غضروف‌ها و تشکیل خار استخوانی که فضای کانال نخاعی را تنگ می‌کند.
• فتق یا بیرون‌زدگی دیسک: دیسک‌های بین‌مهره‌ای با خشک‌شدن و ترک‌خوردگی، به نخاع یا اعصاب فشار وارد می‌کنند.
• ضخیم‌شدن رباط‌ها: رباط‌های ستون فقرات (مانند رباط زرد) به‌دلیل آرتروز یا التهاب طولانی‌مدت ضخیم شده و به کانال نخاعی فشار می‌آورند.
• آسیب تروماتیک: شکستگی یا دررفتگی استخوان‌های ستون فقرات ناشی از تصادف یا ضربه.
• تومورهای استخوان: رشد تومور در نخاع یا بین نخاع و مهره‌ها که فضای کانال را کاهش می‌دهد.
• بیماری‌های استخوانی: مانند بیماری پاژه که باعث رشد غیرطبیعی استخوان‌ها می‌شود.
• جراحی‌های قبلی ستون فقرات: جراحی‌هایی مانند لامینکتومی یا دیسککتومی ممکن است باعث تنگی ثانویه شوند.
• آرتریت روماتوئید: التهاب مزمن مفاصل می‌تواند ساختار ستون فقرات را تحت تأثیر قرار دهد.
• لغزش مهره‌ها (اسپوندیلولیستزیس): جابه‌جایی مهره‌ها فضای کانال نخاعی را تنگ می‌کند.

علائم تنگی کانال نخاعی

علائم تنگی کانال نخاعی معمولاً به‌تدریج و به‌مرور زمان شدت می‌یابند و اغلب یک‌طرف بدن را درگیر می‌کنند، اما ممکن است هر دو پا هم آسیب ببینند.

این علائم شامل بی‌حسی، درد یا گرفتگی در پشت، باسن، ران‌ها یا ساق‌ها و همچنین گردن، شانه‌ها یا بازوهاست.

ضعف عضلانی در پا یا دست نیز شایع است. درد و ناراحتی معمولاً با ایستادن یا راه‌رفتن افزایش یافته و با نشستن یا خم‌شدن به جلو کاهش می‌یابد.

در موارد شدید، مشکلات تعادل، اختلال در کنترل ادرار و مدفوع نیز ممکن است رخ دهد.

خطرات و عوارض تنگی کانال نخاعی

از مهم‌ترین پیامدهای این اختلال، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع به‌دلیل فشار بر اعصاب کنترل‌کننده عملکرد مثانه و روده است. همچنین ممکن است فرد دچار اختلال در عملکرد جنسی شود.

در موارد بسیار نادر، این بیماری می‌تواند منجر به فلج جزئی یا کامل پاها شود. هرچند این عوارض نادر هستند، اما در صورت عدم درمان مناسب، خطر پیشرفت بیماری و آسیب‌های دائمی عصبی وجود دارد و نباید نادیده گرفته شوند.

تشخیص تنگی کانال نخاع

تشخیص با بررسی دقیق علائم، معاینه فیزیکی و تصویربرداری انجام می‌شود.

پزشک با مشاهده نحوه ایستادن، راه‌رفتن، خم‌شدن و ارزیابی واکنش‌های عصبی مانند رفلکس‌ها، قدرت عضلات و حس لمس در اندام‌ها، محل و شدت فشار روی عصب‌ها را بررسی می‌کند. برای تأیید تشخیص، معمولاً از تصویربرداری‌های زیر استفاده می‌شود:

• رادیوگرافی (X-ray) برای مشاهده تغییرات استخوانی مثل خارهای استخوانی و کاهش فضای دیسک‌ها
• MRI برای دید دقیق‌تر از نخاع، ریشه‌های عصبی و دیسک‌ها
• سی ‌تی اسکن و در صورت نیاز میلوگرام
• نوار عصب عضله

جهت دریافت نوبت از دکتر صابری، با شماره‌های زیر تماس بگیرید:

مجتمع پزشکی صدر: ۰۲۱۷۹۱۸۴۰۰۰

مرکز تخصصی تهران ارتوپدی: ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴

راه‌های درمان تنگی کانال نخاعی

درمان تنگی کانال نخاع با توجه به شدت علائم و وضعیت بیمار می‌تواند شامل موارد زیر باشد.

فیزیوتراپی

ورزش‌های کششی و تقویتی که توسط فیزیوتراپیست آموزش داده می‌شوند، باعث افزایش انعطاف‌پذیری، تقویت عضلات پشت و بهبود وضعیت حرکتی می‌شوند. این تمرین‌ها می‌توانند درد را کاهش دهند و از پیشرفت علائم جلوگیری کنند.

درمان دارویی

شامل داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی برای کاهش درد و تورم، داروهای مخصوص دردهای عصبی یا داروهای شل‌کننده عضلات برای کنترل اسپاسم عضلانی است.

انتخاب و مصرف دارو باید تنها با نظر پزشک متخصص انجام شود.

درمان‌های مکمل

روش‌هایی مانند طب سوزنی، ماساژ درمانی و کایروپراکتیک در برخی بیماران باعث کاهش درد و بهبود وضعیت حرکتی می‌شوند، اما باید زیر نظر متخصص انجام شوند.

تزریق اپیدورال

در این روش، داروی ضد التهاب مستقیماً در فضای اطراف اعصاب ستون فقرات تزریق می‌شود. این تزریق‌ها می‌توانند درد و التهاب را در مدت کوتاهی کاهش دهند و برای بیمارانی که از درد شدید رنج می‌برند، مفید هستند.

استفاده از بریس یا کمربند طبی

در موارد خاص، برای پشتیبانی از ستون فقرات و کاهش فشار روی اعصاب، استفاده موقتی از بریس می‌تواند مؤثر باشد.

درمان جراحی

زمانی که درمان‌های محافظه‌کارانه بی‌اثر باشند یا بیمار دچار ضعف عضلانی، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع، یا بدترشدن تدریجی علائم شود، جراحی پیشنهاد می‌شود. روش‌های جراحی شامل موارد زیر هستند:

• برداشتن بخشی از مهره برای ایجاد فضای بیشتر برای اعصاب
• برداشتن دیسک بیرون‌زده یا خار استخوانی
• جراحی فیوژن برای تثبیت ستون فقرات و جلوگیری از حرکات آسیب‌زا

نحوه خوابیدن بیماران تنگی کانال نخاع

خوابیدن به پهلو با زانوهای کمی جمع‌شده و قراردادن بالش بین زانوها بهترین روش خوابیدن این بیماران است. همچنین خوابیدن به پشت با بالش زیر زانوها نیز توصیه می‌شود.

هر دو این روش‌ها فشار روی نخاع را کاهش می‌دهند.

تشکی که بیمار استفاده می‌کند باید طبی و نسبتاً سفت باشد تا ستون فقرات را در وضعیت طبیعی نگه دارد.

لازم به ذکر است که خوابیدن روی شکم ممنوع است، زیرا فشار زیادی به کمر وارد می‌کند.